దింపుడు కళ్లెం ఆశ అంటే ఏంటి? అంత్యక్రియల సమయంలో దీనిని ఎందుకు పాటిస్తారు.?
Final Rituals: ఇక ఏమీ జరగదని అనిపించినప్పుడు కూడా మనసులో ఏదో చిన్న ఆశ మిగిలి ఉంటుంది. అలాంటి ఆఖరి ఆశను వ్యక్తం చేయడానికి తెలుగులో ఉపయోగించే నానుడే ‘దింపుడు కళ్లెం ఆశ’. అయితే ఈ మాట వెనుక ఒక పురాతన అంత్యక్రియల ఆచారం ఉందని మీకు తెలుసా?
దింపుడు కళ్లెం అంటే ఏంటి?
దింపుడు కళ్లెం అనేది హిందూ సంప్రదాయాల్లో కొన్ని ప్రాంతాల్లో అంత్యక్రియల సమయంలో కనిపించే ఒక ఆచారం. మృతదేహాన్ని ఇంటి నుంచి శ్మశానానికి తీసుకెళ్లే క్రమంలో, మార్గమధ్యంలో ఒకచోట పాడెను కిందకు దించి, మరణించిన వ్యక్తిని చివరిసారిగా పిలిచే సంప్రదాయం ఉందని చెబుతారు. ఈ ఆచారం వెనుక ఉన్న ప్రధాన భావన.. వ్యక్తి నిజంగానే మరణించాడా అనే సందేహం ఉంటే, ఏదైనా స్పందన వస్తుందేమోననే ఆఖరి ఆశ.
పూర్వకాలంలో నేటిలా ఆధునిక వైద్య పరీక్షలు, అత్యవసర చికిత్సలు అందరికీ అందుబాటులో ఉండేవి కావు. శ్వాస ఆగిపోవడం, నాడి అందకపోవడం వంటి లక్షణాలను బట్టి ఒక వ్యక్తి మరణించాడని భావించే సందర్భాలు ఉండేవి. అయితే కొన్ని పరిస్థితుల్లో మరణాన్ని నిర్ధారించడం కష్టమయ్యేది. అలాంటి అనిశ్చితి నేపథ్యంలో, మృతదేహాన్ని దహనం చేయడానికి ముందు మరోసారి పిలిచి చూడాలనే ఆలోచన ఈ ఆచారానికి కారణమై ఉండవచ్చని భావిస్తారు.
పాడెను దింపి ఎందుకు పిలుస్తారు.?
సంప్రదాయం ప్రకారం, శవయాత్రలో పాడెను ఒక నిర్ణీత ప్రదేశంలో కిందకు దించుతారు. ఆ తర్వాత కుటుంబ సభ్యులు, బంధువులు మరణించిన వ్యక్తిని పేరు పెట్టి పిలుస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో పాడె చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేస్తుంటారు. ఇలా చేయడం వెనుక ఉన్న భావన.. వ్యక్తిలో ఇంకా ఏమైనా జీవం మిగిలి ఉంటే, పిలుపునకు స్పందిస్తాడేమోనని ఎదురుచూడటం. మరణించిన వ్యక్తితో ఉన్న అనుబంధం, అతడిని కోల్పోతున్నామనే బాధ, తిరిగి వస్తాడేమోననే ఆశ ఈ ఆచారంలో కనిపిస్తాయి. అయితే ఈ పద్ధతులు అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా ఉండవు. కుటుంబ సంప్రదాయాలు, ప్రాంతీయ ఆచారాలను బట్టి వాటిలో మార్పులు కనిపిస్తాయి. అందువల్ల దింపుడు కళ్లెం ఆచారానికి ఒకే విధమైన పద్ధతి ఉందని చెప్పలేం.
ఈ ఆచారం వెనుక ఉన్న భావోద్వేగం ఏమిటి?
ఒక మనిషి మరణించినప్పుడు అతడితో ఉన్న అనుబంధం ఒక్కసారిగా ముగిసిపోదు. ముఖ్యంగా కుటుంబ సభ్యులకు ఆ విషయాన్ని అంగీకరించడం చాలా కష్టంగా ఉంటుంది. చివరిసారిగా పిలిస్తే పలుకుతాడేమో, తిరిగి కళ్లుతెరిస్తాడేమో అనే ఆశ సహజంగానే కలగవచ్చు. దింపుడు కళ్లెం ఆచారాన్ని ఈ భావోద్వేగానికి ప్రతీకగా కూడా చూడవచ్చు. ఒకవైపు మరణించిన వ్యక్తిని సాగనంపే బాధ, మరోవైపు అతడు తిరిగి వస్తాడేమోననే చిన్న ఆశ.. ఈ రెండింటి మధ్య జరిగే చివరి ప్రయత్నంగా ఈ సంప్రదాయాన్ని అర్థం చేసుకోవచ్చు. ప్రాంతీయ ఆచారాల్లో పాడెను దింపే ప్రదేశాన్ని ప్రత్యేకంగా భావించడం, అక్కడి నుంచి శ్మశానం వరకు ప్రయాణాన్ని మరో దశగా చూడటం వంటి పద్ధతులు కూడా కనిపిస్తాయి.
వైద్యం అభివృద్ధి చెందినా ఈ ఆచారం ఎందుకు కొనసాగుతోంది?
ప్రస్తుతం వైద్యరంగం ఎంతో అభివృద్ధి చెందింది. ఒక వ్యక్తి మరణించాడా లేదా అనే విషయాన్ని వైద్యులు తగిన పరీక్షలు, వైద్య ప్రమాణాల ఆధారంగా నిర్ధారిస్తారు. కొన్ని అరుదైన పరిస్థితుల్లో మరణించినట్లు పొరబడే ఘటనలు జరగవచ్చనే కారణంతోనే మరణ నిర్ధారణకు వైద్యపరమైన జాగ్రత్తలు అవసరం. అయితే దింపుడు కళ్లెం వంటి సంప్రదాయాలు కేవలం మరణ నిర్ధారణకు సంబంధించిన పద్ధతులుగానే కాకుండా, కుటుంబ ఆచారాలు, విశ్వాసాలు, భావోద్వేగాలతో ముడిపడి కొనసాగుతున్నాయి. కాలం మారినా, ఆచారాల వెనుక ఉన్న మానవీయ భావనలు కొన్ని తరాల పాటు కొనసాగుతుంటాయి.
‘దింపుడు కళ్లెం ఆశ’ అనే నానుడిని ఎప్పుడు ఉపయోగిస్తారు?
దింపుడు కళ్లెం ఆశ అనే మాటకు నేటి వాడుకలో ‘చివరి ఆశ’ లేదా ‘ఇక ఏమీ జరగదనుకున్నా మిగిలి ఉన్న చిన్న ఆశ’ అని అర్థం. ఒక పని విజయవంతం కావడం దాదాపు అసాధ్యంగా కనిపించినా, ఏదో ఒక అద్భుతం జరిగి ఫలితం మారుతుందేమోనని ఎదురుచూసే సందర్భాల్లో ఈ నానుడిని ఉపయోగిస్తారు. ఉదాహరణకు, క్రికెట్ మ్యాచ్లో చివరి 10 బంతుల్లో 60 పరుగులు చేయాల్సి ఉందనుకుందాం. గెలవడం చాలా కష్టమని తెలిసినా, ప్రతి బంతికి సిక్స్ కొడితే విజయం సాధ్యమవుతుందేమోనని అభిమానులు ఆశపడతారు. అలాంటి పరిస్థితిని ‘దింపుడు కళ్లెం ఆశ’గా వర్ణించవచ్చు.
అలాగే పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించడానికి చాలా తక్కువ అవకాశాలు ఉన్నప్పుడు, చివరి నిమిషంలో ఏదైనా అనుకూల ఫలితం వస్తుందేమోనని ఎదురుచూడటం లేదా దాదాపు విఫలమైందనుకున్న ప్రయత్నం చివర్లో సఫలమవుతుందేమోనని ఆశించడం వంటి సందర్భాల్లోనూ ఈ మాటను ఉపయోగిస్తారు.
మొత్తానికి.. దింపుడు కళ్లెం ఆశ అనేది కేవలం ఒక నానుడి మాత్రమే కాదు. మనిషి జీవితంలో ఆశకు ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని, ఆప్తులను కోల్పోతున్నప్పుడు కలిగే భావోద్వేగాన్ని గుర్తుచేసే మాట. ఫలితం మనకు అనుకూలంగా ఉండే అవకాశం చాలా తక్కువగా ఉన్నా, చివరి వరకు ఆశను వదులుకోకుండా ఉండే మనస్తత్వానికి ఇది ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.
