Iran: మధ్యప్రాచ్యంలో ఎన్నో ఏళ్లుగా దేశాల మధ్య జరిగే ఘర్షణలకు ప్రభుత్వాల చర్చల ద్వారా పరిష్కారం దొరుకుతుందని భావించారు. అయితే ఇప్పుడు పరిస్థితి మారింది. ఇంతకీ ఘర్షణలకు ఎప్పుడు తెరపడనుంది.? అసలేం జరగనుంది.?
ప్రభుత్వాల నియంత్రణకు పూర్తిగా లోబడని సాయుధ సంస్థలు ప్రాంతీయ భద్రతపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపుతున్నాయి. దీంతో కాల్పుల విరమణ ఒప్పందాలు నిలకడగా కొనసాగడం, శాశ్వత రాజకీయ పరిష్కారాలు సాధించడం మరింత కష్టంగా మారింది. ఈ విధానాన్ని అత్యంత క్రమబద్ధంగా ఉపయోగించిన దేశాల్లో ఇరాన్ ఒకటి. గత నాలుగు దశాబ్దాల్లో టెహ్రాన్ పలు దేశాల్లో తనకు అనుకూలంగా ఉన్న సాయుధ సంస్థలను బలోపేతం చేసింది. లెబనాన్లో హిజ్బుల్లా, యెమెన్లో హౌతీలు, ఇరాక్లో షియా మిలీషియాలు, గాజాలో హమాస్ వంటి సంస్థలు ఈ నెట్వర్క్లో కీలకంగా ఉన్నాయి. సిరియాలో అసద్ ప్రభుత్వం కూడా గతంలో ఇరాన్కు ముఖ్యమైన భాగస్వామిగా ఉండేది. 2024 చివర్లో అసద్ ప్రభుత్వం కూలిపోవడంతో ఆ వ్యవస్థలో ఒక ప్రధాన భాగం బలహీనపడింది. అయినా ఇరాన్ ప్రభావం పూర్తిగా ముగియలేదు.
హిజ్బుల్లా బలహీనపడినా ప్రమాదం తగ్గలేదు
ఇరాన్ ప్రాంతీయ వ్యూహంలో హిజ్బుల్లా అత్యంత ముఖ్యమైన సంస్థగా ఉంది. 2023 చివరి నుంచి ఇజ్రాయెల్ చేపట్టిన దాడుల్లో హిజ్బుల్లా నాయకత్వం, మౌలిక వసతులు, ఆయుధ సామర్థ్యం తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి. 2024లో హసన్ నస్రల్లా మరణం కూడా ఆ సంస్థకు పెద్ద దెబ్బగా మారింది. భారీగా ఆయుధాలు కోల్పోయినప్పటికీ హిజ్బుల్లా పూర్తిగా నిర్వీర్యం కాలేదు.
2026లో జరిగిన ఘర్షణల్లో ఆ సంస్థ మళ్లీ రంగంలోకి రావడం దీనికి ఉదాహరణ. ఇజ్రాయెల్ నుంచి దక్షిణ లెబనాన్ నుంచి ఉపసంహరణకు హిజ్బుల్లా నిరాయుధీకరణను అనుసంధానించే అమెరికా మధ్యవర్తిత్వ వ్యవస్థ ఉన్నప్పటికీ, సంస్థ తన ఆయుధాలను వదులుకోవడానికి సిద్ధంగా లేదనే పరిస్థితి కనిపిస్తోంది. భవిష్యత్ దాడులను తట్టుకునేందుకు పెద్ద వ్యవస్థకు బదులుగా చిన్న చిన్న విభాగాలుగా పనిచేసే విధానాన్ని హిజ్బుల్లా అవలంబించే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల ఆయుధాలపై దాడులతో పాటు నిధుల మార్గాలు, శిక్షణ అందించే ఇరాన్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ వర్గాలపై నిఘా కూడా కీలకంగా మారుతోంది.
Related Articles
హౌతీల ప్రభావం మధ్యప్రాచ్యాన్ని దాటి ప్రపంచానికి
యెమెన్లోని హౌతీల విషయంలో ఇరాన్ సపోర్ట్ కేవలం ప్రాంతీయ భద్రత సమస్యగా మిగలలేదు. ఎర్ర సముద్రంలో వాణిజ్య నౌకలపై జరిగిన దాడులు ప్రపంచ సరఫరా వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపాయి. ప్రపంచ వాణిజ్యంలో దాదాపు 15 శాతం ఈ కీలక సముద్ర మార్గం గుండా సాగుతుందని అంచనాలు ఉన్నాయి. దాడులు తీవ్ర స్థాయికి చేరిన సమయంలో సూయెజ్ కాలువ గుండా వెళ్లే కంటైనర్ నౌకల సంఖ్య వారానికి దాదాపు 80 నుంచి ఇరవైల్లోకి పడిపోయింది. దీంతో అనేక షిప్పింగ్ సంస్థలు ఆఫ్రికా చుట్టూ కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గాన్ని ఎంచుకున్నాయి. ఫలితంగా ఒక్క ప్రయాణానికి సుమారు 11 వేల నాటికల్ మైళ్ల అదనపు దూరం, దాదాపు పది రోజుల అదనపు సమయం, భారీ ఇంధన వ్యయం చేరింది. ప్రస్తుతం దాడులు కొంత తగ్గినా, ఇది శాశ్వత పరిష్కారం కాదని కొందరు విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. హౌతీలను ఎదుర్కోవడానికి నిఘా, గోప్య చర్యలు, గల్ఫ్ దేశాలతో సమన్వయం కీలకం కానున్నాయి.
ఇరాక్లో మరో భద్రతా వ్యవస్థగా మిలీషియాలు
ఇరాక్లో ఇరాన్ ప్రభావం ప్రధానంగా పాపులర్ మొబిలైజేషన్ ఫోర్సెస్ ద్వారా కొనసాగుతోంది. ఈ సాయుధ సంస్థలు అధికారికంగా ఇరాక్ ప్రభుత్వ భద్రతా వ్యవస్థలో భాగమైనప్పటికీ, కొన్ని వర్గాలు తమ సొంత కమాండ్ వ్యవస్థను కొనసాగిస్తూ టెహ్రాన్తో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉన్నాయి. 2026లో జరిగిన ఘర్షణల సమయంలో ఈ వర్గాలు అమెరికా స్థావరాలు, ఇరాక్లోని కుర్దిస్తాన్ ప్రాంతంపై పలు దాడులు చేశాయి. ఆయుధాలను వదులుకోవాలని ప్రభుత్వం ప్రయత్నిస్తున్నప్పటికీ కటాయిబ్ హిజ్బుల్లా వంటి కఠినవాద వర్గాలు నిరాయుధీకరణకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నాయి. మిలీషియాలను బలవంతంగా నిరాయుధులను చేస్తే దేశంలో అంతర్గత ఘర్షణలు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. వాటికి ఆయుధాలు కొనసాగించేందుకు అనుమతిస్తే ప్రభుత్వ భద్రతా వ్యవస్థకు సమాంతరంగా మరో శక్తి కొనసాగుతుంది. ఇదే ఇరాక్ ప్రభుత్వానికి పెద్ద సవాలుగా మారింది.
అసద్ పతనం తర్వాత ఇరాన్ కొత్త మార్గాలు
2024 చివర్లో సిరియాలో అసద్ ప్రభుత్వం కూలిపోవడం ఇరాన్కు కీలక ఎదురుదెబ్బగా మారింది. ఇరాన్ నుంచి లెబనాన్లోని హిజ్బుల్లాకు ఆయుధాలు, ఇతర సరఫరాలు చేరేందుకు సిరియా ముఖ్యమైన భూసంబంధ మార్గంగా ఉండేది. ఇజ్రాయెల్ దాడులు ఈ సరఫరా వ్యవస్థను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయి. అయితే మార్గం కోల్పోయినంత మాత్రాన ఇరాన్ ప్రయత్నాలు ఆగలేదు. సముద్ర, వాయు మార్గాల ద్వారా సరఫరాలు కొనసాగించే ప్రయత్నాలు చేస్తోందని విశ్లేషణలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సమయంలో ఇరాన్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ సభ్యులను వివిధ ప్రాక్సీ సంస్థల్లో మరింత లోతుగా చేర్చే వ్యూహాన్ని అనుసరించే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల భవిష్యత్లో ఆయుధాల సరఫరా మార్గాలను గుర్తించేందుకు ఇజ్రాయెల్ నిఘా వ్యవస్థలకు కొత్త విధానాలు అవసరం అవుతున్నాయి.
ఇరాన్ అంతర్గత పరిస్థితులు కూడా కీలకం
ఇరాన్ ప్రభుత్వం తన విదేశాంగ విధానాన్ని సమర్థించేందుకు ఉపయోగించే ‘ప్రతిఘటన’ భావజాలానికి దేశ ప్రజల్లో గతంలో ఉన్నంత ఆదరణ లేదనే వాదనలు ఉన్నాయి. ఆర్థిక సమస్యలు, నిరసనలు, ప్రభుత్వంపై అసంతృప్తి టెహ్రాన్ సామర్థ్యంపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి. దేశంలో ఆర్థిక ఒత్తిడి పెరిగితే విదేశాల్లోని మిత్ర సాయుధ సంస్థలకు నిధులు అందించడం కష్టమవుతుంది. ప్రజల్లో వ్యతిరేకత పెరిగితే ప్రభుత్వం పెద్ద స్థాయి ఘర్షణలకు వెళ్లడంపై కూడా పరిమితులు ఏర్పడవచ్చు. అదే సమయంలో పాలక వ్యవస్థలోని అంతర్గత విభేదాలు ప్రత్యర్థులకు మరింత సమాచారాన్ని అందించే అవకాశాలు కల్పించవచ్చు. అందుకే ఇరాన్ అంతర్గత బలహీనత కూడా దాని ప్రాక్సీ నెట్వర్క్ను ఎదుర్కొనే వ్యూహంలో ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా మారుతోంది.
ఇరాన్ ప్రాక్సీ నెట్వర్క్ను ఎదుర్కోవడానికి ఒక్క సైనిక దాడి సరిపోదు. నిరంతర నిఘా, కీలక స్థావరాలపై కచ్చితమైన చర్యలు, నిధుల ప్రవాహాన్ని అడ్డుకోవడం, ప్రాంతీయ మిత్ర దేశాలతో సమన్వయం అవసరం. ముఖ్యంగా ఆయుధాలు, అక్రమ చమురు రవాణా, మనీలాండరింగ్ వంటి ఆర్థిక మార్గాలపై ఒత్తిడి పెంచితే ఈ సంస్థల సామర్థ్యం తగ్గే అవకాశం ఉంది. అలాగే గల్ఫ్ దేశాలు, అబ్రహం ఒప్పందాల్లో భాగమైన దేశాలతో సహకారం పెంచడం ద్వారా సమిష్ఠి భద్రతా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయవచ్చు. ఇరాన్ ప్రభుత్వాన్ని నేరుగా యుద్ధంలోకి లాగకుండా ప్రాక్సీ దాడులకు బాధ్యత వహించేలా ఒత్తిడి పెంచడం కూడా కీలకం.
