Science Facts : తొమ్మిది కాదు ఎనిమిదే గ్రహాలు.. ప్లూటోను గ్రహాల లిస్ట్ లోంచి ఎందుకు తొలగించారు?

ఒకప్పుడు మన సౌర కుటుంబంలో ప్లూటో 9వ గ్రహం. కానీ ఇంటర్నేషనల్ ఆస్ట్రనామికల్ యూనియన్ (IAU) గ్రహం అంటే ఎలా ఉండాలో మార్గదర్శకలు రూపొందించింది… దీంతో ప్లూటో గ్రహం హోదా కోల్పోయి మరుగుజ్జు గ్రహంగా మారిపోయింది.

Image Credit : Gemini

గ్రహాల లిస్ట్ లోంచి ప్లూటోను ఎందుకు తొలగించారు?

దాదాపు 76 ఏళ్ల పాటు ప్లూటోను అధికారికంగా 9వ గ్రహంగానే గుర్తించారు. 1930లో అమెరికా ఖగోళ శాస్త్రవేత్త క్లైడ్ టామ్‌బాగ్ దీన్ని కనుగొన్నారు. అప్పటి నుంచి ఇది అందరికీ తెలిసిన ఖగోళ వస్తువుగా మారింది.

కానీ టెలిస్కోపులు మెరుగయ్యే కొద్దీ, సౌర వ్యవస్థలోని సుదూర ప్రాంతాల్లో శాస్త్రవేత్తలు మరిన్ని వస్తువులను కనుగొన్నారు. దీంతో ప్లూటో గ్రహ హోదాపై చర్చ మొదలైంది.ఈ చర్చ చివరికి 'అసలు గ్రహం అంటే ఏమిటి?' అనే ఒక సింపుల్ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పాల్సిన పరిస్థితికి శాస్త్రవేత్తలను నెట్టింది. దీనికి సమాధానం 2006లో ఇంటర్నేషనల్ ఆస్ట్రనామికల్ యూనియన్ (IAU) ఇచ్చిన నిర్వచనంలో ఉంది.

ఈ కొత్త నిర్వచనం ప్రకారం… ఒక పూర్తిస్థాయి గ్రహానికి మూడు లక్షణాలు ఉండాలి. అది సూర్యుని చుట్టూ తిరగాలి, గుండ్రంగా మారడానికి సరిపడా ద్రవ్యరాశిని కలిగి ఉండాలి, తన కక్ష్య పరిసరాలను ఇతర వస్తువులు లేకుండా శుభ్రం చేసుకోవాలి.

ప్లూటో మొదటి రెండు షరతులను పాటిస్తుంది.ఇది సూర్యుని చుట్టూ తిరుగుతుంది, తన గురుత్వాకర్షణ శక్తితో దాదాపు గోళాకారంలోకి మారింది. కానీ మూడో షరతును మాత్రం ఇది అందుకోలేకపోయింది.

ప్లూటో క్యూపర్ బెల్ట్‌లో ఉంది. ఇది నెప్ట్యూన్ దాటిన తర్వాత ఉన్న విశాలమైన ప్రాంతం. ఇక్కడ సౌర వ్యవస్థ ఏర్పడినప్పటి మంచు వస్తువులు, ఇతర శిధిలాలు ఉంటాయి. మిగతా ఎనిమిది గ్రహాల్లా కాకుండా ప్లూటో తన కక్ష్య ప్రాంతంలో గురుత్వాకర్షణాపరంగా ఆధిపత్యం చెలాయించదు. ప్లూటోను గ్రహాల లిస్ట్ లోంచి తొలగించడానికి ఇదే ప్రధాన కారణమైంది.

Image Credit : nasa

ప్లూటో మారలేదు... మన రూల్సే మారాయి

ప్లూటో 'హోదా తగ్గించడం' వెనుక ఉన్న పెద్ద అపోహ ఏంటంటే, ఆ మరుగుజ్జు గ్రహంలో భౌతికంగా ఏదో మార్పు వచ్చిందని అనుకోవడం. కానీ అలా జరగలేదు. ప్లూటో పరిమాణం తగ్గలేదు. దాని కక్ష్య అకస్మాత్తుగా మారలేదు. ప్లూటో అనేది ఒక నకిలీ వస్తువని శాస్త్రవేత్తలు కనుగొనలేదు.

దానికి బదులుగా, గ్రహాలను నిర్వచించడానికి ఉపయోగించే వర్గీకరణ వ్యవస్థను ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు మార్చారు. సౌర వ్యవస్థ బయటి ప్రాంతాల్లో కొత్తగా కనుగొంటున్న వస్తువులే ఈ నిర్ణయానికి ప్రధాన కారణం. ప్లూటో లాంటి మరిన్ని వస్తువులను గుర్తించడంతో, శాస్త్రవేత్తలకు ఒక పెద్ద సమస్య ఎదురైంది. ప్లూటోను గ్రహంగానే ఉంచితే, అలాంటి ఇతర వస్తువులకు కూడా గ్రహ హోదా ఇవ్వాలి.

ప్లూటోతో సమానమైన పరిమాణంలో ఉన్న 'ఎరిస్' అనే వస్తువును కనుగొనడం ఈ చర్చను మరింత తీవ్రం చేసింది. సౌర వ్యవస్థలో డజన్ల కొద్దీ గ్రహాలు ఉండాలా లేక స్పష్టమైన నిర్వచనం అవసరమా అని శాస్త్రవేత్తలు నిర్ణయించుకోవాల్సి వచ్చింది. చివరికి IAU రెండో మార్గాన్నే ఎంచుకుంది.

భూమికి, ప్లూటోకు తేడా ఏంటి?

ప్లూటో, భూమి రెండూ సూర్యుని చుట్టూ తిరిగే గుండ్రని లోకాలే అయినా వాటి పరిమాణం, వాతావరణంలో చాలా తేడాలున్నాయి. ప్లూటో వ్యాసం సుమారు 2,377 కిలోమీటర్లు. అంటే ఇది భూమి వెడల్పులో దాదాపు ఐదో వంతు మాత్రమే.

ఇది సూర్యుడికి చాలా దూరంలో ఉంది. సూర్యుడికి, ప్లూటోకు మధ్య సగటు దూరం 5.9 బిలియన్ కిలోమీటర్లు. అంటే భూమికి, సూర్యుడికి ఉన్న దూరానికి ఇది దాదాపు 39 రెట్లు ఎక్కువ. ఈ భారీ దూరమే అక్కడి తీవ్రమైన పరిస్థితులకు కారణం.

ప్రధాన గ్రహాల కక్ష్యలు దాదాపు వృత్తాకారంలో ఉంటే, ప్లూటో కక్ష్య మాత్రం చాలా దీర్ఘవృత్తాకారంలో, వంగి ఉంటుంది.

ఇక ప్లూటో సంవత్సరం గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి.

ప్లూటోపై ఒక సంవత్సరం అంటే భూమిపై 248 ఏళ్లు

ప్లూటో సూర్యుని చుట్టూ ఒకసారి తిరిగి రావడానికి సుమారు 248 భూ సంవత్సరాలు పడుతుంది. అంటే 1930లో దీన్ని కనుగొన్నప్పటి నుంచి ఇప్పటి వరకు ప్లూటో ఒక్క పూర్తి పరిభ్రమణం కూడా పూర్తి చేయలేదు.

దాని ప్రయాణంలో సూర్యుడి నుంచి దాని దూరం చాలా మారుతూ ఉంటుంది. ప్లూటో సూర్యుడికి సుమారు 30 ఆస్ట్రనామికల్ యూనిట్ల దగ్గరగా, 49 ఆస్ట్రనామికల్ యూనిట్ల దూరంగా ప్రయాణించగలదు. ఒక ఆస్ట్రనామికల్ యూనిట్ అంటే భూమికి, సూర్యుడికి మధ్య ఉన్న సగటు దూరం. ఈ వింత కక్ష్య, ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు ఎంతో ఆసక్తికరంగా మారడానికి ఒక కారణం.

ప్లూటో క్యూపర్ బెల్ట్‌లో భాగం

ప్లూటో వర్గీకరణకు మరో ముఖ్యమైన ఆధారం అది ఉన్న ప్రదేశం. ప్లూటో క్యూపర్ బెల్ట్‌లో ఉంది. ఇది నెప్ట్యూన్ దాటిన తర్వాత ఉన్న విశాలమైన ప్రాంతం. సౌర వ్యవస్థ ఏర్పడినప్పటి నుంచి మిగిలిపోయిన లెక్కలేనన్ని మంచు వస్తువులు ఇక్కడ ఉన్నాయి. విషయం ప్లూటోను మిగతా ఎనిమిది గ్రహాల నుంచి వేరు చేస్తుంది.

గ్రహాలు తమ కక్ష్య ప్రాంతాల్లో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తాయి. ప్లూటో పరిసరాలు ఇతర వస్తువులతో నిండి ఉన్నాయి. అంటే భూమి, బృహస్పతి లేదా నెప్ట్యూన్ లాగా ఇది తన కక్ష్యపై గురుత్వాకర్షణ ఆధిపత్యం చెలాయించదు. ప్లూటోను మరుగుజ్జు గ్రహంగా ఎందుకు వర్గీకరించారో అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ తేడా చాలా ముఖ్యం.

Image Credit : AI And Gemini

ప్లూటోకు ఐదు చంద్రులు ఉంటారా?

2006తో ప్లూటోపై చర్చ ముగియలేదు.IAU నిర్ణయం అధికారిక వర్గీకరణను తేల్చేసినా, శాస్త్రీయ చర్చ పూర్తిగా ముగిసిపోలేదు. కొంతమంది గ్రహ శాస్త్రవేత్తలు IAU నిర్వచనాన్ని సవాలు చేశారు. ఒక గ్రహం తన కక్ష్యను శుభ్రం చేసిందా లేదా అనే దానికంటే, దాని భౌతిక లక్షణాలపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టాలని వాదించారు.

నాసాకు చెందిన 'న్యూ హొరైజన్స్' మిషన్ కూడా ప్లూటోపై శాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయాన్ని మార్చేసింది. జూలై 2015లో న్యూ హొరైజన్స్ ప్లూటోను దాటినప్పుడు, అది పర్వతాలు, మైదానాలు, లోయలు, హిమానీనదాలతో కూడిన ఆశ్చర్యకరమైన సంక్లిష్ట ప్రపంచాన్ని చూపించింది. ఈ వ్యోమనౌక ప్లూటోపై ప్రసిద్ధ గుండె ఆకారపు ప్రాంతాన్ని కూడా ఫోటో తీసింది. దీంతో ఆ సుదూర ప్రపంచం అందరికీ మరింత సుపరిచితమైంది.

ప్లూటోకు ఐదుచంద్రులు 

ప్లూటో అంతరిక్షంలో ఒంటరిగా ప్రయాణించడం లేదు. ఈ మరుగుజ్జు గ్రహానికి ఐదు తెలిసిన చంద్రులు ఉన్నాయి.. అవి చరోన్, నిక్స్, హైడ్రా, కెర్బరోస్, స్టిక్స్. దాని అతిపెద్ద చంద్రుడు, చరోన్ చాలా విచిత్రమైనది. ఎందుకంటే ప్లూటోతో పోలిస్తే ఇది చాలా పెద్దది. ఈ రెండూ ప్లూటో బయట ఉన్న ఒక ఉమ్మడి గురుత్వాకర్షణ కేంద్రం చుట్టూ తిరుగుతాయి. ఇది సౌర వ్యవస్థలోని ఇతర గ్రహ-చంద్రుల వ్యవస్థల కంటే చాలా భిన్నమైనది.

అయితే ప్లూటో ఇంకా గ్రహమేనా?

అధికారికంగా అయితే, కాదు. ఇంటర్నేషనల్ ఆస్ట్రనామికల్ యూనియన్ 2006 నిర్వచనం ప్రకారం, ప్లూటో సౌర వ్యవస్థలోని ఎనిమిది గ్రహాలలో ఒకటిగా కాకుండా, మరుగుజ్జు గ్రహంగా వర్గీకరించబడింది. కానీ ప్లూటోను 'హోదా తగ్గించబడిన గ్రహం' అని పిలవడం తప్పుదోవ పట్టించవచ్చు.

ప్లూటో ఇప్పటికీ ఒక ఆసక్తికరమైన గ్రహ ప్రపంచం. దాని వర్గీకరణ మార్పు దాని ప్రాముఖ్యతను లేదా శాస్త్రీయ ఆసక్తిని తగ్గించలేదు. బదులుగా ఇది సౌర వ్యవస్థలోని ఆధిపత్య గ్రహాలు, చిన్న ప్రపంచాల మధ్య తేడాను గుర్తించడంలో ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు సహాయపడే మరుగుజ్జు గ్రహాల విస్తృత వర్గంలో భాగమైంది.

ప్లూటో హోదా తగ్గింపు ఇప్పటికీ ఎందుకు ముఖ్యం

ప్లూటో కథ కేవలం ఒక సుదూర మంచు ప్రపంచం గురించి మాత్రమే కాదు. కొత్త ఆవిష్కరణలు పాత అంచనాలను సవాలు చేసినప్పుడు శాస్త్రీయ నిర్వచనాలు ఎలా మారతాయో దాని పునర్వర్గీకరణ నిరూపించింది. తరతరాలుగా సౌర వ్యవస్థలో తొమ్మిది గ్రహాలు ఉన్నాయని ప్రజలు నేర్చుకున్నారు. ఈ రోజు, విద్యార్థులు ఎనిమిది ఉన్నాయని నేర్చుకుంటున్నారు. కానీ ప్లూటో మాత్రం మారలేదు. మారింది ఏమిటంటే, గ్రహం అంటే ఏమిటి అనే దానిపై మన అవగాహన.

ప్లూటో హోదా కోల్పోయిన రోజు (Pluto Demoted Day)లో అత్యంత ఆసక్తికరమైన భాగం ఇదే కావచ్చు. 2006లో ప్లూటో గ్రహ హోదాను కోల్పోయినా ఈ ప్రపంచం, నెప్ట్యూన్ అవతల అన్వేషించిన అత్యంత ఆసక్తికరమైన ప్రదేశాలలో ఒకటిగా కొనసాగుతోంది.