హైదరాబాద్లో మాత్రమే లభించే స్పెష‌ల్ ఫుడ్.. లుఖ్నీని ఎప్పుడైనా ట్రై చేశారా.?
Hyderabad: హైదరాబాద్ అనగానే బిర్యానీ, హలీమ్, ఇరానీ చాయ్ మాత్రమే చాలామందికి గుర్తొస్తాయి. కానీ భాగ్యనగరానికి ప్రత్యేకమైన మరో రుచికరమైన వంటకం కూడా ఉంది. అదే 'లుఖ్మీస. హైదరాబాద్ పాతకాలపు ఫుడ్ క‌ల్చ‌ర్‌లో భాగ‌మైన ఈ డిష్ గురించి ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
అసలు లుఖ్మీ అంటే ఏంటి?
లుఖ్మీ అనేది హైదరాబాద్ దక్కన్ ప్రాంతానికి చెందిన సంప్రదాయ వంటకం. ఇది చూడటానికి సమోసాలా అనిపించినా, తయారీ విధానం, ఆకారం, రుచి విషయంలో చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది. సమోసా త్రిభుజాకారంలో ఉంటే.. లుఖ్మీ మాత్రం చదరపు ఆకారంలో ఉంటుంది. చిన్న చిన్న చపాతీ ముక్కల్లా కనిపించే వీటిని లోపల కీమా లేదా ఆలూ కుర్మ నింపి తయారు చేస్తారు. లుఖ్మీ అనే పేరు ఉర్దూలోని 'లుక్మా' అనే పదం నుంచి వచ్చింది. అరబిక్ భాషలో ఈ పదానికి ఒక ముద్ద లేదా ఒక చిన్న ముక్క అనే అర్థం ఉంది. తినడానికి చిన్నగా ఉండటం, ఒక్కో ముక్కలో మంచి రుచి ఉండటంతో ఈ పేరు వచ్చిందని చెబుతారు.
లుఖ్మీ తయారీలో ఉపయోగించే పదార్థాలేంటి?
లుఖ్మీ తయారీకి ప్రధానంగా మైదా, పెరుగు, నెయ్యి లేదా వెన్న, మటన్ కీమా ఉపయోగిస్తారు. ముందుగా మైదా పిండిలో పెరుగు కలిపి మెత్తగా పిసుకుతారు. కొంతసేపు పక్కన ఉంచి పిండి బాగా మృదువుగా అయ్యేలా చేస్తారు. మరోవైపు మటన్ కీమాను ఉల్లిపాయలు, అల్లం వెల్లుల్లి పేస్ట్, పచ్చిమిర్చి, కారం, పసుపు, గరం మసాలా వంటి పదార్థాలతో కలిపి ఉడికిస్తారు. తర్వాత పిండిని పలుచగా ఒత్తి చదరపు ఆకారంలో కట్ చేస్తారు. మధ్యలో తయారు చేసుకున్న కీమాను పెట్టి మరో పిండి ముక్కతో కప్పి అంచులను గట్టిగా మూసేస్తారు. అనంతరం నూనెలో వేయిస్తారు. కొన్ని సంప్రదాయ పద్ధతుల్లో పిండిని పొరలుగా తయారు చేసి వేయించడం వల్ల బయటివైపు కరకరలాడే ఆకృతి వస్తుంది. లోపల మసాలా కీమా మెత్తగా ఉండటంతో ప్రతి ముక్క ప్రత్యేకమైన రుచిని అందిస్తుంది.
సమోసాకు లుఖ్మీకి మధ్య తేడా ఏంటి?
చాలామంది లుఖ్మీని సమోసాకు మరో రూపంగా భావిస్తుంటారు. కానీ ఈ రెండింటి మధ్య కొన్ని ముఖ్యమైన తేడాలున్నాయి. సమోసాలో సాధారణంగా బంగాళాదుంపలు, బఠానీలు వంటి కూరగాయలతో పాటు మాంసం కూరను కూడా నింపుతారు. లుఖ్మీలో మాత్రం సంప్రదాయంగా మటన్ కీమాకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. అయితే కొన్ని చోట్ల ఆలు కుర్మ కూడా ఉప‌యోగిస్తుంటారు.
అలాగే సమోసా త్రిభుజాకారంలో ఉంటే, లుఖ్మీ చదరపు ఆకారంలో ఉంటుంది. లుఖ్మీ పిండి పొరలు కూడా ప్రత్యేకంగా ఉంటాయి. బయటివైపు కరకరలాడుతూ, లోపల కీమా మసాలాల రుచి నిండుగా ఉండటం దీని ప్రత్యేకత. అందుకే సమోసా తిన్న రుచికి, లుఖ్మీ తిన్న రుచికి చాలా తేడా ఉంటుంది.
హైదరాబాద్లో లుఖ్మీకి అంతటి పేరు రావడానికి కారణమేంటి?
హైదరాబాద్‌కు ప్రత్యేకమైన ఆహార సంస్కృతి ఉంది. మొఘలాయ్, దక్కనీ వంటకాల ప్రభావంతో ఇక్కడ ఎన్నో ప్రత్యేకమైన వంటకాలు ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చాయి. వాటిలో లుఖ్మీ కూడా ఒకటి. ముఖ్యంగా ఓల్డ్ సిటీలోని కుటుంబాలు తరతరాలుగా ఈ వంటకాన్ని తయారు చేసుకుంటూ వస్తున్నాయి. హైదరాబాద్ పెళ్లిళ్లలో లుఖ్మీకి ప్రత్యేక స్థానం ఉంటుంది. భోజనానికి ముందు అతిథులకు స్టార్టర్‌గా వేడివేడిగా వడ్డిస్తారు. రంజాన్ మాసం, పండుగలు, కుటుంబ వేడుకల్లో కూడా దీనికి మంచి ఆదరణ ఉంటుంది. తక్కువ పరిమాణంలోనే ఎక్కువ రుచి అందించడం, మాంసం ప్రియులకు నచ్చేలా ఉండటం దీని ప్రత్యేకత. ముఖ్యంగా బయట కరకరలాడే పిండి, లోపల ఘాటైన కీమా కలిసినప్పుడు వచ్చే రుచి లుఖ్మీని ప్రత్యేకంగా నిలబెడుతుంది. అందుకే హైదరాబాద్ సంప్రదాయ వంటకాల జాబితాలో దీనికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది.
హైదరాబాద్లో ఎక్కడ లభిస్తుంది?
హైదరాబాద్‌లోని పాతబస్తీ ప్రాంతంలో ఉన్న పలు హోటళ్లు, ఇరానీ కేఫ్‌లు, బేకరీల్లో లుఖ్మీ అందుబాటులో ఉంటుంది. ముఖ్యంగా మటన్ లుఖ్మీ కోసం ఆహార ప్రియులు కొన్ని ప్రసిద్ధ హోటళ్లను సందర్శిస్తుంటారు. పిస్తా హౌస్, గ్రాండ్ హోటల్, ఆల్ఫా హోటల్, హోటల్ షాదాబ్, బిస్మిల్లా హోటల్ వంటి చోట్ల లుఖ్మీ రుచులను ఆస్వాదించవచ్చు. వీటితో పాటు రుమాన్ కేఫ్, మౌంటెన్ బేకరీ, సికింద్రాబాద్‌లోని ప్యారడైజ్ వంటి ప్రాంతాల్లోనూ లభించే రకాలను ప్రయత్నించవచ్చు.
ప్రస్తుతం మటన్‌తో పాటు చికెన్ కీమాతో తయారు చేసే లుఖ్మీలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. శాకాహారులకు అనుగుణంగా కొన్ని చోట్ల వెజిటేరియన్ రకాలను కూడా తయారు చేస్తున్నారు. అయితే అసలైన హైదరాబాద్ రుచిని ఆస్వాదించాలనుకునేవారు సంప్రదాయ మటన్ కీమా లుఖ్మీని తప్పకుండా ప్రయత్నించవచ్చు.
