ఒక రాష్ట్రం పేరు మార్చడానికి ఎంత ఖర్చవుతుందో తెలుసా.? మీరు అస్సలు ఊహించరు
State Name Change: కేరళ రాష్ట్రం పేరును కేరళంగా మార్చుతూ కేంద్ర నిర్ణయం తీసుకున్న విషయం తెలిసిందే. ఈ నేపథ్యంలో అసలు రాష్ట్రాల పేరును ఎలా మార్చుతారు.? దీనికి ఎలాంటి ప్రక్రియను అవలంభిస్తారన్న చర్చ తెరపైకి వచ్చింది.
రాష్ట్ర అసెంబ్లీ నుంచి ప్రారంభమయ్యే ప్రక్రియ
ఒక రాష్ట్రం పేరు మార్చాలనే నిర్ణయం మొదట ఆ రాష్ట్ర అసెంబ్లీలో తీసుకోవాలి. ప్రభుత్వం పేరు మార్పు ప్రతిపాదనను అసెంబ్లీలో ప్రవేశపెడుతుంది. సభ్యులు చర్చించి ఆ ప్రతిపాదనను ఆమోదిస్తే అది అధికారికంగా కేంద్ర ప్రభుత్వానికి పంపిస్తారు. ఇది మొత్తం ప్రక్రియలో కీలక దశగా చెప్తారు. అసెంబ్లీ ఆమోదం లేకుండా రాష్ట్ర పేరు మార్పు సాధ్యం కాదు. కేరళ అసెంబ్లీ 2024 జూన్ 24న రాష్ట్ర పేరును "కేరళం"గా మార్చే తీర్మానం ఆమోదించింది. ఈ తీర్మానం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి పంపిన తర్వాతే తదుపరి చర్యలు మొదలవుతాయి. అసెంబ్లీ ఆమోదం రాష్ట్ర ప్రజల అభిప్రాయాన్ని సూచించే అధికారిక ఆధారంగా పరిగణిస్తారు. పేరు మార్పు వెనుక సాంస్కృతిక, చారిత్రక లేదా భాషా కారణాలు ఉండవచ్చు. అసెంబ్లీ ఆమోదం వచ్చిన తర్వాత కూడా పేరు వెంటనే మారదు. ఇది కేవలం ప్రారంభ దశ మాత్రమే.
కేంద్ర హోంమంత్రిత్వ శాఖ పరిశీలన
రాష్ట్ర అసెంబ్లీ తీర్మానం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి చేరిన తర్వాత హోంమంత్రిత్వ శాఖ పూర్తి స్థాయి పరిశీలన ప్రారంభిస్తుంది. పేరు మార్పు వల్ల పరిపాలనా వ్యవస్థపై, చట్టపరమైన వ్యవహారాలపై ఎలాంటి ప్రభావం ఉంటుందో పరిశీలిస్తారు. అవసరమైతే వివిధ కేంద్ర సంస్థల అభిప్రాయాలు తీసుకుంటారు. ఇందులో ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో, సర్వే ఆఫ్ ఇండియా, పోస్టల్ శాఖ, రిజిస్ట్రార్ జనరల్ కార్యాలయం వంటి సంస్థలు ఉంటాయి. దేశవ్యాప్తంగా ఉపయోగించే మ్యాపులు, రికార్డులు, డేటాబేస్లు మార్పు చేయాల్సి ఉంటుంది కాబట్టి ఈ దశ చాలా ముఖ్యమైనది. పేరు మార్పు వల్ల అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు, పాస్పోర్ట్ రికార్డులు, ప్రభుత్వ పత్రాలు వంటి అంశాలపై ప్రభావం ఉంటుందా అనే అంశాన్ని కూడా పరిశీలిస్తారు. ఈ పరిశీలన పూర్తయ్యాక హోంమంత్రిత్వ శాఖ రిపోర్ట్ ను రాష్ట్రపతికి పంపుతుంది. ఈ దశ పూర్తయ్యేందుకు కొన్ని నెలలు పట్టే అవకాశం ఉంటుంది.
రాష్ట్రపతి సూచన – అసెంబ్లీ అభిప్రాయం
హోంమంత్రిత్వ శాఖ పరిశీలన తర్వాత రాష్ట్రపతి వద్దకు ప్రతిపాదన వెళుతుంది. రాష్ట్రపతి ఆ ప్రతిపాదనను తిరిగి సంబంధిత రాష్ట్ర అసెంబ్లీకి పంపి అధికారిక అభిప్రాయం కోరుతారు. అసెంబ్లీ ఇప్పటికే తీర్మానం చేసినప్పటికీ ఈ దశ రాజ్యాంగ ప్రక్రియలో తప్పనిసరి భాగం. అసెంబ్లీ మరోసారి చర్చించి అధికారికంగా తన అభిప్రాయం తెలియజేస్తుంది. అసెంబ్లీ అభిప్రాయం ఇవ్వడం తప్పనిసరి అయినా చివరి నిర్ణయం మాత్రం పార్లమెంట్ చేతుల్లో ఉంటుంది. అంటే అసెంబ్లీ అంగీకరించినా, అంగీకరించకపోయినా పార్లమెంట్ నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. ఈ దశ పూర్తయిన తర్వాత కేంద్ర ప్రభుత్వం పేరు మార్పునకు సంబంధించిన చట్టాన్ని సిద్ధం చేసి పార్లమెంట్లో ప్రవేశపెడుతుంది.
పార్లమెంట్ ఆమోదం
రాష్ట్ర పేరు మార్పునకు సంబంధించిన బిల్లు లోక్సభ, రాజ్యసభలో ప్రవేశపెడతారు. సభ్యులు చర్చించి అవసరమైతే సవరణలు సూచిస్తారు. రెండు సభల్లో సాధారణ మెజారిటీతో బిల్లు ఆమోదం పొందాలి. రెండు సభలు ఆమోదించిన తర్వాత బిల్లును రాష్ట్రపతి వద్దకు పంపిస్తారు. రాష్ట్రపతి సంతకం చేసిన తర్వాత ఆ బిల్లు చట్టంగా మారుతుంది. ఆ తర్వాత ప్రభుత్వ గెజిట్లో కొత్త పేరును ప్రచురిస్తారు. గెజిట్లో ప్రచురించిన తేదీ నుంచి కొత్త పేరు అధికారికంగా అమల్లోకి వస్తుంది. అప్పుడు రాజ్యాంగంలోని మొదటి షెడ్యూల్లో కూడా ఆ రాష్ట్ర పేరు మార్చుతారు. ఆ తర్వాత అన్ని ప్రభుత్వ పత్రాల్లో కొత్త పేరు ఉపయోగిస్తారు.
ఎంత సమయం, ఎంత ఖర్చవుతుంది.?
రాష్ట్ర పేరు మార్పునకు కచ్చితమైన కాలపరిమితి ఉండదు. అసెంబ్లీ తీర్మానం, కేంద్ర పరిశీలన, పార్లమెంట్ చర్చలు, రాష్ట్రపతి ఆమోదం వంటి దశలు పూర్తవ్వడానికి నెలలు లేదా సంవత్సరాలు పట్టొచ్చు. ఉదాహరణకు పశ్చిమ బెంగాల్ పేరు మార్పు ప్రతిపాదన 2016లో పంపినా ఇప్పటికీ పూర్తి కాలేదు.
ఖర్చు విషయానికి వస్తే ఇది చాలా పెద్ద మొత్తంలో ఉంటుంది. సాధారణంగా ఒక రాష్ట్రం లేదా పెద్ద నగరం పేరు మార్పునకు సుమారు 200 కోట్ల నుంచి 500 కోట్ల రూపాయల వరకు ఖర్చు అవుతుంది. రోడ్ సైన్ బోర్డులు, హైవే మార్కర్లు, రైల్వే స్టేషన్ బోర్డులు, ఎయిర్పోర్ట్ బోర్డులు మార్చడం పెద్ద ఖర్చు. ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లో లెటర్ హెడ్లు, అధికార ముద్రలు, ఐడీ కార్డులు, ఫైళ్లు మార్చాలి.
డిజిటల్ రికార్డులు కూడా మార్చాలి. ప్రభుత్వ వెబ్సైట్లు, భూసమాచారం, పోస్టల్ డేటాబేస్, మ్యాపులు, పన్ను వ్యవస్థలన్నీ నవీకరించాలి. ప్రైవేట్ సంస్థలకూ ఖర్చు ఉంటుంది. బ్యాంకులు, కంపెనీలు, విద్యాసంస్థలు తమ పత్రాలు, చిరునామాలు మార్చుకోవాలి. ఉదాహరణకు అలహాబాద్ పేరు ప్రయాగ్రాజ్గా మారినప్పుడు సుమారు 300 కోట్లకు పైగా ఖర్చు అయినట్లు అంచనా.
