వ‌ర్షాకాలంలో కనిపించే ఈ పురుగులు ఏంటో తెలుసా? వీటిని తాకితే ఏమ‌వుతుంది.?
Cyanide Millipede: అప్పలోని గుర్రాలు, గాజు పురుగు, కాళ్ల జెర్రి.. ఇలా తెలుగు ప్రాంతాల్లో ఒక్కో పేరుతో పిలుచుకునే ఈ పురుగును చాలామంది ఇళ్ల పరిసరాల్లో చూసే ఉంటారు. అయితే ఈ పురుగు ప్ర‌మాద‌క‌ర‌మా.? మనుషులను కుడుతుందా? ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
వెయ్యి కాళ్లు ఉండవు
ఈ పురుగును చూసిన వెంటనే ముందుగా గుర్తొచ్చేది దాని కాళ్లే. శరీరానికి ఇరువైపులా వరుసగా కనిపించే కాళ్ల కారణంగానే దీనికి ప్రత్యేకమైన రూపం వచ్చింది. ఈ పురుగ‌ను ఇంగ్లిష్‌లో cyanide millipede అని పిలుస్తారు. పేరులో “వెయ్యి” అని ఉండ‌డంతో ఈ పురుగుకు వెయ్యి కాళ్లు ఉంటాయ‌ని అనుకుంటారు. అయితే ఇందులో నిజం లేదు.
మిల్లీపీడ్‌లుగా పిలిచే ఈ జీవుల్లో జాతిని బట్టి కాళ్ల సంఖ్య చాలా మారుతుంది. కొన్ని రకాలలో వందల కాళ్లు ఉంటే.. మరికొన్నింటిలో అంతకంటే తక్కువగా ఉంటాయి. ప్రపంచంలో అత్యధిక కాళ్లు కలిగిన జీవిగా గుర్తింపు పొందిన కొన్ని మిల్లీపీడ్ జాతుల్లో మాత్రం వెయ్యికి పైగా కాళ్లు ఉంటాయి. అంటే “వెయ్యి కాళ్ల పురుగు” అనేది పూర్తిగా కల్పిత పేరు కాదు.. కానీ ప్రతి పురుగుకు వెయ్యి కాళ్లు ఉంటాయనడం మాత్రం సరైంది కాదు. ఇంకో ఆసక్తికర విషయం ఏమిటంటే.. ఇవి పెరుగుతున్న కొద్దీ కొత్త శరీర భాగాలు, వాటికి అనుగుణంగా కొత్త కాళ్లు కూడా ఏర్పడుతుంటాయి. అందుకే చిన్నదిగా కనిపించే దశలో కాళ్ల సంఖ్య తక్కువగా ఉండొచ్చు.
మనుషులను వేటాడదు.. కానీ రక్షణ కోసం రసాయనాలు వదులుతుంది
ఈ పురుగు మనుషులను వెంబడించి దాడి చేసే జీవి కాదు. సాధారణంగా నేలపై పడిపోయిన ఆకులు, కుళ్లిన మొక్కల భాగాలు, ఇతర సేంద్రియ పదార్థాలను ఆహారంగా తీసుకుంటూ ఉంటుంది. ప్రమాదం ఎదురైందని భావించినప్పుడు మాత్రం తనను తాను కాపాడుకోవడానికి ప్రత్యేకమైన రక్షణ పద్ధతులను ఉపయోగిస్తుంది.
కొన్ని మిల్లీపీడ్ జాతులు శరీరం నుంచి దుర్వాసన కలిగించే రసాయన పదార్థాలను విడుదల చేస్తాయి. ఇవి శత్రువులను దూరంగా ఉంచడానికి ఉపయోగపడతాయి. కొన్ని జాతుల రసాయనాల్లో చర్మానికి చికాకు కలిగించే పదార్థాలు కూడా ఉండొచ్చు. అందువల్ల వాటిని చేతులతో పట్టుకోవడం మంచిది కాదు. పొరపాటున ఆ ద్రవం చర్మంపై పడితే కొందరికి మంట, ఎర్రదనం లేదా దురద కలగవచ్చు. కళ్లకు తగిలితే మరింత ఇబ్బంది కలిగే అవకాశం ఉంది. అందుకే చేతితో పట్టుకోవడం కంటే దూరంగా ఉంచడం సురక్షితమైన పద్ధతి.
విషం ఉంటుందా.?
ఈ పురుగ‌ను తాకితే ప్రాణాపాయం, ఆహారంపై పడితే తీవ్రమైన విషప్రభావం అంటూ కొంద‌రు భావిస్తుంటారు. కానీ సాధారణంగా కనిపించే మిల్లీపీడ్‌ల విషయంలో ఇలాంటి ప్రచారాలను శాస్త్రీయంగా అర్థం చేసుకోవాలి. ఇవి పాములు, తేళ్ల మాదిరిగా విషాన్ని కరిచి శరీరంలోకి పంపే జీవులు కావు. అయితే వీటి రక్షణ కోసం విడుదలయ్యే రసాయనాలు పూర్తిగా హానికరం కావని కూడా చెప్పలేం. జాతిని బట్టి ప్రభావం మారవచ్చు. ముఖ్యంగా సున్నితమైన చర్మం ఉన్నవారికి లేదా కళ్లకు తగిలినప్పుడు సమస్యలు రావచ్చు. ఇంకో ముఖ్యమైన విషయం.. ఈ పురుగును తాకిన తర్వాత చేతులు శుభ్రంగా కడుక్కోవాలి. పిల్లలు, పెంపుడు జంతువులు వాటితో ఆడుకోకుండా చూడటం మంచిది. పొరపాటున కళ్లకు తగిలితే నీటితో బాగా కడిగి, ఇబ్బంది కొనసాగితే వైద్యుల సలహా తీసుకోవాలి.
దీనిని ఏ జీవి తినదా?
“గాజు పురుగును ఏ పక్షి కూడా తినదు”, “ఏ జంతువూ దీనిని ముట్టుకోదు” అనే మాటలు చాలామందిలో వినిపిస్తుంటాయి. కానీ ప్రకృతిలో ఇలాంటి సంపూర్ణ నియమం ఉండదు. మిల్లీపీడ్‌ల నుంచి వచ్చే రసాయన వాసనలు కొన్ని వేటాడే జీవులకు నిరోధకంగా పనిచేస్తాయి. అందువల్ల కొన్ని జంతువులు వీటిని తినకుండా దూరంగా ఉంటాయి.
అయితే కొన్ని పక్షులు, కప్పలు, బల్లులు, సాలీడులు, చీమలు వంటి జీవులు మిల్లీపీడ్‌లను ఆహారంగా తీసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. కొన్ని జీవులు వీటి రసాయన రక్షణను తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని కూడా కలిగి ఉంటాయి. ఇక ఆహారంపై పాకినప్పుడు ప్రాణాంతక విషం కలుస్తుందనే ప్రచారానికి సాధారణ మిల్లీపీడ్‌ల విషయంలో బలమైన ఆధారాలు లేవు. అయినప్పటికీ పరిశుభ్రత దృష్ట్యా కీటకం పాకిన ఆహారాన్ని తినకపోవడమే మంచిది. ఇది విషం కంటే కలుషితం, పరిశుభ్రతకు సంబంధించిన విషయంగా చూడాలి.
ప్రకృతికి ఎంతో ఉపయోగకరం
ఇంట్లో కనిపిస్తే చాలామంది వెంటనే వాటిని చంపేయాలని అనుకుంటారు. కానీ బయట ప్రకృతిలో వీటి పాత్ర చాలా ముఖ్యమైనది. మిల్లీపీడ్‌లు ప్రధానంగా రాలిపోయిన ఆకులు, కుళ్లిన చెక్క, మొక్కల అవశేషాలు వంటి సేంద్రియ పదార్థాలను తింటాయి. వీటి చర్యల వల్ల పెద్ద పరిమాణంలో ఉన్న మొక్కల వ్యర్థాలు చిన్న ముక్కలుగా మారి మట్టిలో కలిసే ప్రక్రియ వేగవంతమవుతుంది. ఆ తర్వాత సూక్ష్మజీవులు వాటిని మరింతగా విచ్ఛిన్నం చేయడంతో పోషకాలు తిరిగి నేలలోకి చేరుతాయి. ఈ విధంగా పోషకాల పునర్వినియోగం, నేలలో సేంద్రియ పదార్థాల పెరుగుదలలో ఇవి పరోక్షంగా సహాయపడతాయి. ఇవి భూమిపై చాలా పురాతన కాలం నుంచే ఉన్న జీవుల సమూహాల్లో ఒకటి. మిల్లీపీడ్‌లకు చెందిన పురాతన శిలాజాలు వందల మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితానికి చెందినవిగా గుర్తించారు. అంటే మనిషి భూమిపై ఆధిపత్యం సాధించడానికి చాలా ముందే ఈ జీవులు భూమిపై సంచరించేవన్నమాట.
ఇంట్లోకి రాకుండా ఏం చేయాలి?
తేమ ఎక్కువగా ఉన్న ప్రదేశాలు, ఆకుల కుప్పలు, తోటల్లో పేరుకుపోయిన సేంద్రియ వ్యర్థాలు వీటికి అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని కల్పిస్తాయి. అందుకే ఇంటి చుట్టూ నీరు నిల్వ ఉండకుండా చూడాలి. పాత ఆకులు, చెత్త కుప్పలను తొలగించాలి. తలుపులు, కిటికీల దగ్గర ఉన్న చిన్న రంధ్రాలను మూసేయాలి. ఇంట్లోకి వచ్చిన ఒక్క పురుగును చూసి భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. సాధ్యమైనంత వరకు చేతితో పట్టుకోకుండా బయటకు పంపడం మంచిది. ముఖ్యంగా పిల్లలకు కనిపించిన ప్రతి పురుగును చేతితో పట్టుకోవద్దని చెప్పాలి. మ‌రి ఈ పురుగుల‌ను మీ ప్రాంతంలో ఏమంటారో తెలుసా.?
