- Home
- Life
- Health
- ట్యాబ్లెట్స్ కంటే ఇంజ‌క్ష‌న్‌తో త్వరగా రిలీఫ్ ఎందుకు వస్తుంది? వెనుకున్న సైన్స్ ఏంటంటే?
ట్యాబ్లెట్స్ కంటే ఇంజ‌క్ష‌న్‌తో త్వరగా రిలీఫ్ ఎందుకు వస్తుంది? వెనుకున్న సైన్స్ ఏంటంటే?
Facts: సాధారణంగా జ్వరం, తీవ్రమైన నొప్పి, ఇన్ఫెక్షన్లు వంటి సమస్యలు వచ్చినప్పుడు వైద్యులు కొన్నిసార్లు మాత్రలకు బదులుగా ఇంజెక్షన్లు ఇస్తుంటారు. ట్యాబ్లెట్స్‌తో పోలిస్తే ఇంజెక్షన్ తీసుకున్న తర్వాత రిలీఫ్ అనిపిస్తుంది. దీనికి కారణం ఏంటో తెలుసా.?
మాత్రలు శరీరంలోకి వెళ్లిన తర్వాత ఏం జరుగుతుంది?
మనం నోటి ద్వారా మాత్రలు వేసుకున్నప్పుడు అవి వెంటనే రక్తంలోకి చేరవు. ముందుగా కడుపులో కరిగి, ఆ తర్వాత ప్రధానంగా చిన్నపేగుల ద్వారా రక్తంలోకి శోషిస్తాయి. ఈ ప్రక్రియకు కొంత సమయం పడుతుంది. మందు రక్తంలోకి చేరిన తర్వాతే అది శరీరంలోని అవసరమైన భాగానికి చేరుకుని పనిచేయడం ప్రారంభిస్తుంది. అందుకే కొన్ని మాత్రలు వేసుకున్న వెంటనే ఉపశమనం కలగదు. మందు రకం, మన శరీర పరిస్థితి, ఆహారం తీసుకున్న సమయం వంటి అంశాలను బట్టి అది పనిచేయడానికి పట్టే సమయం మారుతుంది.
ఇంజెక్షన్ వేగంగా పనిచేయడానికి కారణం ఏంటి?
ఇంజెక్షన్ ద్వారా మందును శరీరంలోకి పంపినప్పుడు, ముఖ్యంగా నేరుగా రక్తనాళంలోకి ఇచ్చే ఇంజెక్షన్ (IV) విషయంలో, జీర్ణవ్యవస్థలో జరిగే ప్రక్రియలను దాటవేయవచ్చు. దీంతో మందు నేరుగా రక్తప్రవాహంలోకి చేరుతుంది. దీని వల్ల మందు శరీరమంతా వేగంగా ప్రయాణించి అవసరమైన చోటుకు చేరుతుంది. అందుకే అత్యవసర పరిస్థితుల్లో, తీవ్రమైన నొప్పి ఉన్నప్పుడు లేదా వెంటనే చికిత్స అవసరమైనప్పుడు వైద్యులు IV ఇంజెక్షన్లను ఎంచుకోవచ్చు. అయితే ప్రతి ఇంజెక్షన్ వెంటనే పనిచేస్తుందని చెప్పలేం. అది ఏ రకమైన మందు అనే అంశంపై ప్రభావం ఆధారపడి ఉంటుంది.
మందుల విషయంలో లివ‌ర్‌ పాత్ర ఏంటి?
మాత్రల ద్వారా శరీరంలోకి వెళ్లిన అనేక మందులు రక్తంలోకి చేరిన తర్వాత కాలేయం గుండా ప్రయాణిస్తాయి. ఈ సమయంలో కాలేయం మందులో కొంత భాగాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయవచ్చు. ఈ ప్రక్రియను వైద్య పరిభాషలో ‘ఫస్ట్ పాస్ మెటబాలిజం’ (First-pass metabolism) అంటారు. దీంతో మందులో కొంత భాగం మాత్రమే రక్తప్రవాహంలోకి చేరే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే అన్ని మందుల విషయంలోనూ ఈ ప్రభావం ఒకేలా ఉండదు. IV ఇంజెక్షన్ ద్వారా మందును నేరుగా రక్తంలోకి ఇచ్చినప్పుడు, మొదటిసారి కాలేయం గుండా వెళ్లే ప్రక్రియ ఉండదు. అందువల్ల ఇచ్చిన మందు మొత్తం రక్తప్రవాహంలోకి చేరుతుంది. దీనినే 100 శాతం బయోఅవైలబిలిటీ (Bioavailability) అంటారు. అయితే ఆ తర్వాత మందు శరీరంలో ఎలా పంపిణీ అవుతుంది, ఎలా విచ్ఛిన్నమవుతుంది అనే అంశాలు కూడా దాని ప్రభావాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.
అన్ని ఇంజెక్షన్లు ఒకే వేగంతో పనిచేస్తాయా?
అన్ని ఇంజెక్షన్లు ఒకే విధంగా పనిచేయవు. వాటిని శరీరంలోకి ఇచ్చే పద్ధతిని బట్టి మందు శోషించబడే వేగం మారుతుంది.
IV ఇంజెక్షన్ (Intravenous): మందును నేరుగా రక్తనాళంలోకి ఇస్తారు. ఇది అత్యంత వేగంగా పనిచేసే పద్ధతి. కొన్ని మందులు ఇచ్చిన వెంటనే ప్రభావం చూపవచ్చు.
IM ఇంజెక్షన్ (Intramuscular): మందును కండరాల్లోకి ఇస్తారు. అక్కడి నుంచి రక్తంలోకి శోషించబడుతుంది. మందును బట్టి దీని ప్రభావం మొదలయ్యే సమయం మారుతుంది.
SC ఇంజెక్షన్ (Subcutaneous): మందును చర్మం కింద ఉన్న కొవ్వు పొరలోకి ఇస్తారు. అక్కడి నుంచి నెమ్మదిగా రక్తంలోకి చేరుతుంది. అందువల్ల కొన్ని మందులు ఎక్కువ సమయం పాటు పనిచేసేలా ఈ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు. కాబట్టి ఇంజెక్షన్ వేగం అనేది మందు ఇచ్చే పద్ధతితో పాటు, ఆ మందు లక్షణాలపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది.
మాత్రలు మంచివా? ఇంజెక్షన్లు మంచివా?
మాత్రలు, ఇంజెక్షన్లు రెండింటికీ ప్రత్యేకమైన ఉపయోగాలు ఉన్నాయి. సాధారణంగా తీసుకునే చాలా మందులు సరైన మోతాదులో వాడితే సమర్థంగా పనిచేస్తాయి. ప్రతి సమస్యకు ఇంజెక్షన్ అవసరం ఉండదు. ఉదాహరణకు, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో వేగంగా చికిత్స అందించడానికి IV ఇంజెక్షన్లు ఉపయోగపడవచ్చు. మరోవైపు, దీర్ఘకాలిక సమస్యలకు కొన్ని మాత్రలు సౌకర్యవంతంగా ఉంటాయి. కొన్ని మందులను నోటి ద్వారా తీసుకోవడం సాధ్యం కానప్పుడు కూడా ఇంజెక్షన్లను ఎంచుకుంటారు.
మందు ఏ రూపంలో ఇవ్వాలనే విషయాన్ని రోగి ఆరోగ్య పరిస్థితి, వ్యాధి తీవ్రత, మందు రకం, అవసరమైన చికిత్స వేగాన్ని బట్టి వైద్యులు నిర్ణయిస్తారు. ఇంజెక్షన్ తీసుకుంటేనే త్వరగా నయం అవుతారని భావించడం సరైంది కాదు. వైద్యుల సూచన లేకుండా ఇంజెక్షన్లు తీసుకోవడం కూడా ప్రమాదకరం కావచ్చు. ముఖ్యంగా గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం.. ఇంజెక్షన్ వేగంగా పనిచేయడానికి ప్రధాన కారణం మందు శరీరంలోకి చేరే మార్గం. అయితే సరైన మందును, సరైన మోతాదులో, సరైన పద్ధతిలో తీసుకోవడమే ఆరోగ్యానికి ముఖ్యం.
