భారత్, శ్రీలంకల్లో ఒకటే సమయం.. పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్లలో మాత్రం వేర్వేరు ఎందుకు?
Facts: మన దేశంలో ఉదయం 10 గంటలు అవుతుంటే.. పక్కనే ఉన్న పాకిస్థాన్, నేపాల్లో మాత్రం సమయంలో తేడా ఉంటుంది. అయితే ఒక్క శ్రీలంకలో మాత్రం భారత్లో ఉండే సమయమే ఉంటుంది. ఇందుకు కారణం ఏంటో ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.

ప్రపంచంలో సమయాలు వేర్వేరుగా ఎందుకు ఉంటాయి?
భూమి తన చుట్టూ తాను తిరుగుతుంది. ఈ కారణంగా ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకేసారి సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం జరగవు. ఒక ప్రాంతంలో ఉదయం ఉంటే మరో ప్రాంతంలో రాత్రి ఉంటుంది. అందుకే ప్రపంచాన్ని వేర్వేరు కాల మండలాలుగా (Time Zones) విభజించారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సమయాలను లెక్కించడానికి UTC (Coordinated Universal Time) అనే ప్రమాణాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ప్రతి దేశం తన భౌగోళిక స్థానం, అవసరాలను బట్టి UTC కంటే ఎన్ని గంటలు ముందో, వెనుకో నిర్ణయించుకుంటుంది.
భారత్ UTC కంటే 5 గంటల 30 నిమిషాలు ముందుంటుంది. అందుకే మన దేశ సమయాన్ని UTC+5:30గా పేర్కొంటారు. దీనినే ఇండియన్ స్టాండర్డ్ టైమ్ (IST) అంటారు. అయితే అన్ని దేశాలు ఒకే సమయాన్ని అనుసరించవు. కొన్ని దేశాలు అరగంట, మరికొన్ని దేశాలు 15 నిమిషాల తేడాతో తమ సమయాలను నిర్ణయించుకున్నాయి.
భారత్, శ్రీలంకల్లో ఒకటే సమయం ఉండటానికి కారణమేంటి?
భారత్, శ్రీలంక రెండూ భౌగోళికంగా చాలా దగ్గరగా ఉంటాయి. శ్రీలంక మన దేశానికి దక్షిణాన, తమిళనాడు తీరానికి సమీపంలో ఉంటుంది. ఈ రెండు దేశాల భౌగోళిక రేఖాంశాలు కూడా దాదాపు దగ్గరగానే ఉంటాయి. భారత్ తన ప్రామాణిక సమయాన్ని నిర్ణయించడానికి 82.5 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశాన్ని ఎంచుకుంది. దీని ప్రకారం గ్రీనిచ్ సమయానికి 5 గంటల 30 నిమిషాలు కలిపి భారత కాలమానం నిర్ణయించారు.
బ్రిటిష్ పాలన సమయంలోనే ఈ సమయ విధానాన్ని భారత్తో పాటు అప్పటి సిలోన్ (ప్రస్తుత శ్రీలంక) కూడా అనుసరించింది. 1906 జనవరి 1 నుంచి ఈ ప్రామాణిక సమయం అమల్లోకి వచ్చింది. దీంతో రెండు దేశాల మధ్య వ్యాపారం, రవాణా, సమాచార వ్యవస్థల్లో సమయపరమైన ఇబ్బందులు తగ్గాయి. భౌగోళికంగా దగ్గరగా ఉండటం కూడా ఒకే సమయాన్ని అనుసరించడానికి అనుకూలంగా మారింది. అయితే శ్రీలంకలో ఎప్పుడూ ఇదే సమయం కొనసాగలేదు. మధ్యలో కొన్ని మార్పులు కూడా జరిగాయి.
శ్రీలంకలో కూడా ఒకప్పుడు సమయం మార్చారు..
భారత్తో సమానంగా సమయాన్ని అనుసరిస్తున్న శ్రీలంక.. 1996లో ఒక కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. ఆ సమయంలో దేశంలో విద్యుత్ కొరత తీవ్రంగా ఉండటంతో విద్యుత్ వినియోగాన్ని తగ్గించాలనే ఉద్దేశంతో గడియారాలను ఒక గంట ముందుకు జరిపింది. దీంతో శ్రీలంక సమయం UTC+6గా మారింది. అంటే భారతదేశం కంటే అరగంట ఎక్కువ సమయం ఉండేది. అయితే ఈ మార్పుతో ప్రజలకు కొన్ని ఇబ్బందులు ఎదురయ్యాయి. ముఖ్యంగా భారత్తో సమయ సమన్వయం దెబ్బతింది. అంతేకాకుండా దేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ సమయ మార్పును పూర్తిస్థాయిలో అనుసరించలేదు. చివరకు 2006 ఏప్రిల్ 15 నుంచి శ్రీలంక మళ్లీ తన గడియారాలను అరగంట వెనక్కి మార్చుకుంది. దీంతో తిరిగి UTC+5:30 సమయానికి వచ్చింది. అప్పటి నుంచి భారత్తో సమానమైన సమయాన్నే అనుసరిస్తోంది.
పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్, నేపాల్లో సమయాలు ఎందుకు వేర్వేరుగా ఉంటాయి?
భారత్ చుట్టుపక్కల ఉన్న దేశాలన్నీ ఒకే సమయాన్ని అనుసరించవు. ప్రతి దేశం తన భౌగోళిక పరిస్థితులు, పరిపాలనా అవసరాలను బట్టి ప్రామాణిక సమయాన్ని నిర్ణయించుకుంటుంది. ప్రస్తుతం ఆయా దేశాల సమయాలు ఇలా ఉన్నాయి.
* పాకిస్తాన్: UTC+5. అంటే భారత్ కంటే 30 నిమిషాలు వెనుకబడి ఉంటుంది.
* బంగ్లాదేశ్: UTC+6. అంటే భారత్ కంటే 30 నిమిషాలు ముందుంటుంది.
* నేపాల్: UTC+5:45. అంటే భారత్ కంటే 15 నిమిషాలు ముందుంటుంది.
* శ్రీలంక: UTC+5:30. అంటే భారత్తో సమానమైన సమయాన్ని అనుసరిస్తుంది.
నేపాల్ సమయం మరింత ఆసక్తికరం. భారత్తో పోలిస్తే కేవలం 15 నిమిషాల తేడా మాత్రమే ఉంటుంది. దీనికి కారణం నేపాల్ తన భౌగోళిక ప్రాంతానికి అనుగుణంగా 86.25 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశాన్ని ప్రామాణికంగా తీసుకోవడం. అలాగే పాకిస్తాన్ 75 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశాన్ని, బంగ్లాదేశ్ 90 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని తమ ప్రామాణిక సమయాలను నిర్ణయించుకున్నాయి. అందుకే ఈ దేశాల మధ్య గడియారాల్లో తేడా కనిపిస్తుంది.
ఒకే దేశంలోనే వేర్వేరు సమయాలు.. కానీ భారత్లో ఒకటే ఎందుకు?
ప్రపంచంలో కొన్ని పెద్ద దేశాల్లో ఒకటి కంటే ఎక్కువ టైమ్ జోన్లు ఉంటాయి. ఉదాహరణకు అమెరికా, రష్యా, ఆస్ట్రేలియా వంటి దేశాల్లో ప్రాంతాలను బట్టి సమయాలు మారుతుంటాయి. భారత్ కూడా తూర్పు నుంచి పడమర వరకు చాలా విస్తీర్ణంలో ఉంది. అరుణాచల్ ప్రదేశ్లో సూర్యుడు త్వరగా ఉదయిస్తే.. గుజరాత్లో కొంత ఆలస్యంగా ఉదయిస్తాడు. అయినప్పటికీ దేశమంతటా ఒకే సమయాన్ని అనుసరిస్తున్నాం.
దీనికి కారణం పరిపాలనా సౌలభ్యం. దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు వేర్వేరు సమయాలు ఉంటే రైళ్లు, విమానాలు, కార్యాలయాలు, విద్యాసంస్థలు, వ్యాపార కార్యకలాపాల నిర్వహణలో గందరగోళం ఏర్పడే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే 82.5 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశాన్ని ప్రామాణికంగా తీసుకుని దేశమంతటా ఒకే సమయాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు.
మొత్తానికి భారత్, శ్రీలంకల్లో ఒకే సమయం ఉండటానికి కేవలం పక్కపక్కనే ఉండటమే కారణం కాదు. భౌగోళిక పరిస్థితులు, చారిత్రక నేపథ్యం, రెండు దేశాల మధ్య సమయ సమన్వయం కూడా ముఖ్యమైన కారణాలు. పక్కనే ఉన్న దేశాల్లోనే అరగంట, 15 నిమిషాల తేడాలు ఉండటం చూస్తే ప్రపంచ కాలమాన విధానం ఎంత ఆసక్తికరంగా ఉంటుందో అర్థం చేసుకోవచ్చు.









