Srikakulam: పేరు ఒకటే అయినా నేపథ్యాలు వేరు..ఇంతకీ ఆ పేరు ఎలా వచ్చింది?
Srikakulam: ఆంధ్రప్రదేశ్లో కొన్ని నగరాలకు ఉన్న పేర్లకు విశిష్ఠమైన స్థానం ఉంది. అలాంటి వాటిలో 'శ్రీకాకుళం' ఒకటి. ఈ పేరుతో 2 ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఒకటి కృష్ణా జిల్లాలో ఉంటే.. మరొకటి ఉత్తరాంధ్రలో ఉంది. మరి వాటికి 'శ్రీకాకుళం' అనే పేరు ఎలా వచ్చింది?
పేరు ఒకటే అయినా..నేపథ్యాలు వేరు
శ్రీకాకుళం అనేది కృష్ణా నదీ తీరాన వెలిసిన ఆధ్యాత్మిక క్షేత్రమైతే, మరొకటి ఉత్తరాంధ్ర తీరాన నడిబొడ్డున ఉన్న చారిత్రక నగరం. ఒకే పేరు ఉన్నప్పటికీ, ఈ రెండు ప్రాంతాలకు ఆ పేరు రావడం వెనుక పౌరాణిక, చారిత్రక, భాషా పరమైన నేపథ్యాలు ఉన్నాయి. కృష్ణా జిల్లా ఘంటసాల మండలంలో ఉన్న 'శ్రీకాకుళం' అత్యంత ప్రాచీనమైనది. శాతవాహనుల కాలంలో ఇది తొలి రాజధానిగా ఉండేదని చరిత్రకారులు చెబుతారు. ఈ గ్రామానికి ఈ పేరు రావడం వెనుక కథ చెప్పడానికి 'ఆంధ్ర విష్ణువు' పురాణం ఒక సాక్ష్యంగా నిలుస్తోంది.
అందుకే దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది
పురాణాల ప్రకారం, పూర్వం ఈ ప్రాంతాన్ని 'ఆంధ్ర మహావిష్ణువు' అనే రాజు పరిపాలించాడు. ఆయన నిశుంభుడు అనే రాక్షసుడిని వధించి, తన ప్రజలను రక్షించాడు. ఆయన కాలంలోనే త్రిలింగ దేశ సరిహద్దులు ఏర్పడ్డాయని చెబుతారు. ఆయన ఇక్కడి నుంచే పాలించడం వల్ల దీనికి 'శ్రీకాకుళం' అనే పేరు వచ్చింది.
దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స
ఈ క్షేత్రానికి తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో అజరామరమైన స్థానం ఉంది. విజయనగర చక్రవర్తి శ్రీకృష్ణదేవరాయలు తన కళింగ దండయాత్ర సమయంలో ఇక్కడి స్వామివారిని దర్శించుకున్నారు. ఆ రాత్రి ఆంధ్ర మహావిష్ణువు రాయలవారి కలలో కనిపించి, "దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స" అంటూ తెలుగులో కావ్యం రాయమని ఆదేశించాడు. ఈ ప్రేరణతోనే రాయలవారు తన అద్భుత ప్రబంధం 'ఆముక్తమాల్యద'ను ఇక్కడే ప్రారంభించారు. భాషా పరమైన అర్థం...'శ్రీ' అంటే లక్ష్మీదేవి లేదా పవిత్రమైన, 'కాకులం' అంటే విష్ణుమూర్తి నివాసం అనే అర్థాలు కూడా చెప్తారు.
ఉత్తరాంధ్ర శ్రీకాకుళం: కళింగ సంస్కృతి ప్రతిబింబం
ఒడిశా సరిహద్దుకు సమీపంలో, నాగావళి నదీ తీరాన ఉన్న ఉత్తరాంధ్రలో శ్రీకాకుళం జిల్లా ఉంది. చారిత్రకంగా ఇది కళింగ సామ్రాజ్యంలో ఉండేది. ఈ నగరానికి పేరు రావడం వెనుక భౌగోళిక మార్పులు, వలస పాలకుల ప్రభావం కనిపిస్తాయి.
నాగావళి నది ఒడ్డున ఉన్న ఎత్తైన కొండలు, శిఖరాల ఆధారంగా దీనిని పూర్వం 'శిఖరకుళం' లేదా 'శ్రీహరికుళం' అని పిలిచేవారు. కాలక్రమేణా ఆ ఉచ్చారణ మారి 'శ్రీకాకుళం'గా స్థిరపడింది.
చరిత్ర పుటల్లో శ్రీకాకుళం
ఈ ప్రాంతంపై ముస్లింలు, బ్రిటిష్ వారి పాలన ప్రభావం కూడా బలంగా ఉంది. గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీల కాలంలో ఈ ప్రాంత సుందరమైన ప్రకృతిని చూసి దీనికి 'గుల్షనాబాద్' అని పేరు పెట్టారు. ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్, బ్రిటిష్ వారు ఈ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించారు. ఇక్కడి స్థానిక పేరును పలకడం రాని బ్రిటిష్ పాలకులు దీనిని 'చికాకోల్' అని పిలిచారు. స్వాతంత్రం వచ్చిన తర్వాత, 1950లో విశాఖపట్నం నుండి విడదీసి ప్రత్యేక జిల్లాను ఏర్పాటు చేశాక 'శ్రీకాకుళం' అనే పేరునే అధికారికంగా ఖరారు చేశారు.
కృష్ణా తీరంలోని శ్రీకాకుళం.. తెలుగు జాతి మూలాలను, భాషా వైభవాన్ని చాటిచెప్పే ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం. ఉత్తరాంధ్రలోని శ్రీకాకుళం శతాబ్దాల రాజకీయ, సాంస్కృతిక పరిణామాలకు సాక్ష్యంగా నిలిచిన చారిత్రక నగరం. పేర్లు ఒకటే అయినా, ఈ రెండు ప్రాంతాలు ఆంధ్రుల చరిత్ర పుటల్లో తమదైన ముద్రను వేసుకుని, నేటికీ తమ విశిష్టతను కాపాడుకుంటూ వస్తున్నాయి.
