psychology of overthinking: రాత్రిపూట పాత జ్ఞాపకాలన్నీ ఎందుకు గుర్తుకొస్తాయి?
psychology of overthinking: రోజంతా ఎన్నో పనులతో బిజీగా ఉంటాం. ఆఫీసు పని, ఇంటి పని, ఫోన్ కాల్స్, మాట్లాడటం.. ఇలా సమయం గడిచిపోతుంది. కానీ రాత్రి మంచంపై పడుకుని కళ్లుమూసుకోగానే పాత జ్ఞాపకాలన్నీ గుర్తుకొస్తాయి. ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది
రోజంతా బిజీ.. రాత్రి మాత్రం ఆలోచనలే!
పగటిపూట మన దృష్టి అనేక విషయాలపై ఉంటుంది. పని, ఇల్లు, ఆఫీస్, స్నేహితులు, ఫోన్, బాధ్యతలు.. ఇలా మెదడుకు నిరంతరం ఏదో ఒక పని ఉంటుంది. రాత్రి నిశ్శబ్దంగా ఉన్నప్పుడు బయటి ఆలోచనలు తగ్గిపోతాయి. దీంతో అప్పటివరకు పెద్దగా పట్టించుకోని ఆలోచనలు, పాత జ్ఞాపకాలు మనసులోకి రావచ్చు.
ముఖ్యంగా మనకు బాధ కలిగించిన సంఘటనలు, ఎవరో అన్న మాటలు, మనం చేసిన పొరపాట్లు భావోద్వేగాలతో ముడిపడి ఉంటాయి. అందుకే అవి గుర్తొచ్చినప్పుడు ఆ సంఘటన జరిగినప్పటి భావనలు కూడా మళ్లీ అనుభవిస్తున్నట్లు అనిపించవచ్చు. అయితే అందరికీ రాత్రిపూట ఇలాగే జరుగుతుందని కాదు. కొందరికి ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు, మరికొందరికి ఒత్తిడిలో ఉన్నప్పుడు ఇలాంటి ఆలోచనలు ఎక్కువగా రావచ్చు.
పాత సంఘటనలనే మెదడు ఎందుకు గుర్తుచేస్తుంది?
మన మెదడు జ్ఞాపకాలను భద్రపరచదు. గత అనుభవాలను ప్రస్తుత పరిస్థితులతో కలపడం, వాటి నుంచి నేర్చుకోవడం, భవిష్యత్తులో ఎలా వ్యవహరించాలో అంచనా వేయడంలోనూ జ్ఞాపకాలు పాత్ర పోషిస్తాయి. ఉదాహరణకు, ఎప్పుడో ఒకసారి అందరి ముందు మాట్లాడుతున్నప్పుడు తడబడితే..అలాంటి పరిస్థితి మళ్లీ ఎదురైనప్పుడు ఎలా మాట్లాడాలనే ఆలోచన రావచ్చు. అయితే కొన్నిసార్లు ఉపయోగకరమైన ఆలోచన అదే సంఘటనను పదేపదే గుర్తుచేసుకుంటూ బాధపడే స్థాయికి చేరుతుంది. దీన్నే రూమినేషన్ (Rumination) అంటారు. అంటే గతంలో జరిగిన విషయాల గురించి లేదా సమస్యల గురించి పదేపదే ఆలోచిస్తూ ఉండటం. ఇలా ఆలోచించడం వల్ల సమస్యకు పరిష్కారం దొరకకపోగా, మనసులో ఒత్తిడి పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. ముఖ్యంగా జరిగిన విషయాన్ని మార్చలేమని తెలిసినా, అప్పుడు అలా ఎందుకు చేశాను?, ఇంకోలా మాట్లాడి ఉంటే బాగుండేదా? వంటి ప్రశ్నలు మళ్లీ మళ్లీ తలెత్తవచ్చు.
రాత్రివేళ చిన్న విషయం కూడా పెద్ద సమస్యలా ఎందుకు అనిపిస్తుంది?
పగటిపూట ఒక సంఘటనను తేలికగా తీసుకున్నా, రాత్రి మాత్రం దాని గురించి ఎక్కువగా ఆలోచించవచ్చు. దీనికి అలసట, ఒత్తిడి, నిద్రకు ముందు ఉన్న మానసిక స్థితి వంటి అంశాలు కారణం కావచ్చు. రోజంతా పని చేసి అలసిపోయినప్పుడు సమస్యలను ప్రశాంతంగా విశ్లేషించడం కష్టమవుతుంది. అదే సమయంలో మనసులో ఉన్న భయాలు, ఆందోళనలు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం పొందవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఆఫీసులో ఎవరైనా సరిగా మాట్లాడకపోతే.. వారు బిజీగా ఉండి ఉంటారనే సాధారణ కారణాన్ని పక్కనపెట్టి, “నా మీద కోపంగా ఉన్నారా?” అని ఆలోచించడం మొదలుపెట్టవచ్చు. అయితే రాత్రివేళ మెదడు తప్పనిసరిగా ప్రతికూలంగా ఆలోచిస్తుందని చెప్పలేం. నిద్రకు ముందు భావోద్వేగాలు, జ్ఞాపకాలు ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయనే అంశంపై పరిశోధనలు కొనసాగుతున్నాయి.
నిద్రకు జ్ఞాపకాలతో సంబంధం ఏమిటి?
నిద్ర జ్ఞాపకాలను స్థిరపరచడంలో, నేర్చుకున్న విషయాలను గుర్తుంచుకోవడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. నిద్ర సమయంలో మెదడు రోజులోని అనుభవాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేస్తుంది. కొన్ని జ్ఞాపకాలు బలపడవచ్చు. భావోద్వేగాలతో కూడిన అనుభవాలను మెదడు ఎలా ప్రాసెస్ చేస్తుందో కూడా పరిశోధకులు అధ్యయనం చేస్తున్నారు. అయితే నిద్రకు ముందు పాత జ్ఞాపకాలు గుర్తుకు రావడమంటే మెదడు ఉద్దేశపూర్వకంగా వాటిని బయటకు తీస్తోందని చెప్పలేం. అలాగే నిద్రపోతే బాధాకరమైన జ్ఞాపకాల ప్రభావం తప్పనిసరిగా తగ్గిపోతుందని కూడా నిర్ధారించలేం. దీనిపై జరిగిన పరిశోధనల్లో భిన్నమైన ఫలితాలు కనిపించాయి.
రాత్రి ఆలోచనలు ఎక్కువైతే ఏం చేయాలి?
పాత జ్ఞాపకాలు అప్పుడప్పుడు గుర్తుకు రావడం సహజమే. కానీ అవే నిద్రను దెబ్బతీస్తూ, మరుసటి రోజు పనులపై ప్రభావం చూపిస్తుంటే మాత్రం ఆలోచనలను రాసుకోండి. పదేపదే గుర్తుకొస్తున్న విషయం ఏమిటో కాగితంపై రాయండి. దానికి ఇప్పుడు పరిష్కారం అవసరమా, లేక గతంలో జరిగిన సంఘటన మాత్రమేనా అని ఆలోచించండి.
రేపటికి వాయిదా వేయండి: పరిష్కరించగల సమస్య ఉంటే దాని గురించి మరుసటి రోజు ప్రశాంతంగా ఆలోచించేందుకు సమయం కేటాయించండి. నిద్రకు ముందు ప్రశాంతంగా ఉండండి. వెలుతురు తగ్గించడం, నిద్రకు ముందు ఫోన్ వాడకాన్ని పరిమితం చేయడం, నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకోవడం వంటి అలవాట్లు నిద్రకు ఉపకరించవచ్చు. నిద్ర సమయాన్ని క్రమబద్ధం చేసుకోండి. ప్రతిరోజూ సాధ్యమైనంతవరకు ఒకే సమయానికి పడుకోవడం, మేల్కొనడం మంచిది. ఈ ఆలోచనలు తరచూ నిద్రకు ఆటంకం కలిగిస్తుంటే, తీవ్రమైన ఆందోళనకు దారితీస్తుంటే లేదా రోజువారీ జీవితాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంటే మానసిక ఆరోగ్య నిపుణుడిని సంప్రదించడం మంచిది.
