River Facts: కొండల్లో పుట్టి...రెండు రాష్ట్రాలకు వరప్రదాయినిగా మారిన నది
River Facts: కొండల్లో పుట్టి..రెండు రాష్ట్రాల ప్రజల జీవితాలతో ముడిపడిన ఓ నది గురించి మీకు తెలుసా? వ్యవసాయానికి నీరందిస్తూ, అరుదైన జీవజాతులకు ఆవాసంగా నిలుస్తున్న ఈ నది పేరు వెనుక, దాని ప్రయాణంలో ఎన్నో ఆసక్తికర విశేషాలు ఉన్నాయి. ఇంతకీ ఆ నది ఎక్కడుంది?
రెండు రాష్ట్రాలకు వరప్రదాయిని
తూర్పు కనుమల్లో పుట్టి, ఒడిశా, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాంతాలతో అనుబంధం కలిగి ఉన్న నది మహేంద్రతనయ. వ్యవసాయానికి నీరందించడమే కాకుండా, ఎన్నో జీవజాతులకు ఆవాసంగా నిలుస్తోంది. ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతానికి, ముఖ్యంగా శ్రీకాకుళం జిల్లాకు మహేంద్రతనయ నదితో ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది. కొండలు, పచ్చని ప్రకృతి మధ్య పుట్టే ఈ నది..ఎన్నో గ్రామాల వ్యవసాయానికి, ప్రజల జీవనానికి ఆధారంగా నిలిచే ప్రకృతి వనరు కూడా. ఈ నది ఎక్కడ పుట్టింది? ఎక్కడ ప్రవహిస్తుంది? దీని వెనుక ఉన్న విశేషాలేంటి? తెలుసుకుందాం.
తూర్పు కనుమల్లో పుట్టిన మహేంద్రతనయా
మహేంద్రతనయ నది తూర్పు కనుమల్లోని మహేంద్రగిరి పర్వత ప్రాంతంతో సంబంధం కలిగిన నది. ఒడిశాలోని గజపతి జిల్లా పరిసరాల్లో ఉన్న ఈ పర్వత ప్రాంతం నుంచి పుట్టే నీటి ప్రవాహాలు నదిగా ఏర్పడింది. ఈ నది ఒడిశా నుంచి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతం వైపు ప్రవహిస్తూ, ముఖ్యంగా శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని కొన్ని ప్రాంతాలకు ఉపయోగపడుతుంది. తూర్పు కనుమలలో కురిసే వర్షాలు, కొండ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చే నీరే ఈ నదికి ప్రధాన ఆధారం. వర్షాకాలంలో నీటి ప్రవాహం పెరుగుతుంది. వేసవిలో మాత్రం వర్షపాతం, స్థానిక భౌగోళిక పరిస్థితులను బట్టి నీటి ప్రవాహం మారుతుంది.
వ్యవసాయానికి ఎందుకంత ముఖ్యం?
మహేంద్రతనయ నది పరివాహక ప్రాంతంలో వ్యవసాయం చేసే రైతులకు ఈ నది ఎంతో ఉపయోగకరం. నది నీరు, దాని పరిసరాల్లోని నీటి వనరులు సాగునీటి అవసరాలను తీర్చడంలో సహాయపడతాయి. వరి వంటి పంటల సాగుతోపాటు స్థానిక అవసరాలకు కూడా ఈ నీరు తోడ్పడుతుంది. నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో భూగర్భజలాల లభ్యత, నేలలో తేమ నిలవడం, పశుపోషణ వంటి అంశాలపైనా నది ప్రభావం ఉంటుంది. అయితే, ఈ ప్రయోజనాలు ఆయా ప్రాంతాల్లో అందుబాటులో ఉన్న నీటి వనరులు, వర్షపాతం, సాగునీటి సదుపాయాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
వంశధార నదితో ఉన్న సంబంధమేంటి?
మహేంద్రతనయ నదికి సంబంధించి ఆసక్తికరమైన అంశం ఏమిటంటే.. ఇది వంశధార నదిలో కలవడం వల్ల గుర్తింపు పొందింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ రిపోర్టుల ప్రకారం మహేంద్రతనయ నది హిరమండలం మండలంలోని కోమనాపల్లి వద్ద వంశధార నదిలో కలుస్తుంది. ఈ రెండు నదుల నీటి వినియోగం ఉత్తరాంధ్రతోపాటు ఒడిశాలోని కొన్ని ప్రాంతాల వ్యవసాయానికి చాలా కీలకం. అందుకే నదీ జలాల వినియోగం, సాగునీటి ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం వంటి అంశాలు రెండు రాష్ట్రాలకూ ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి.
సముద్ర తీరానికి చేరే నది.. జీవవైవిధ్యానికి నిలయం
మహేంద్రతనయ నదికి సంబంధించి మరో ఆసక్తికరమైన అంశం దాని పరివాహక ప్రాంతంలోని జీవవైవిధ్యం. సెంటర్ ఫర్ సెల్ అండ్ మాలిక్యులర్ బయాలజీకి అనుబంధంగా పనిచేసే సాలిమ్ అలీ సెంటర్ ఫర్ ఆర్నిథాలజీ అండ్ నేచురల్ హిస్టరీ (SACON) రూపొందించిన రిపోర్టులో, శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని దామోదరపురం సమీప మహేంద్రతనయ నది ముఖద్వారం వద్ద నిర్వహించిన అధ్యయనంలో 49 పక్షి జాతులు, 145 వృక్ష జాతులను గుర్తించినట్లు పేర్కొన్నారు. ఈ ప్రాంతంలో ఆలివ్ రిడ్లే సముద్ర తాబేళ్ల గుడ్లు పెట్టే ప్రదేశాలు కూడా ఉన్నాయి. నది సముద్రంలో కలిసే ప్రాంతాలు చేపలకు, పక్షులకు, ఇతర జీవులకు అనుకూలమైన ఆవాసాలుగా ఉంటాయి. అయితే, కాలుష్యం, చేపల లభ్యత తగ్గడం, సహజ ఆవాసాల్లో మార్పులు వంటి సమస్యలు ఈ ప్రాంత పర్యావరణంపై ప్రభావం చూపే అవకాశముంది.
మహేంద్రతనయ నదిపై సాగునీటి ప్రాజెక్టులు ఎందుకు కీలకం?
మహేంద్రతనయ నది నీటిని వ్యవసాయానికి మరింత సమర్థంగా ఉపయోగించుకునేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా రాష్ట్రాల్లో సాగునీటి ప్రాజెక్టుల ప్రతిపాదనలు వచ్చాయి. ఈ ప్రాజెక్టుల ద్వారా రైతులకు సాగునీరు అందించడం, తాగునీటి అవసరాలను తీర్చడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
అయితే, నదీ జలాల వినియోగం విషయంలో రెండు రాష్ట్రాల మధ్య గతంలో వివాదాలు కూడా తలెత్తాయి. మహేంద్రతనయ నదిపై నిర్మించ తలపెట్టిన ప్రాజెక్టుల విషయంలో ఒడిశా, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వాల మధ్య అభ్యంతరాలు వచ్చినట్లు సమాచారం.
మహేంద్రతనయ నది.. పరిమాణంలో పెద్ద నది కాకపోయినా, ఉత్తరాంధ్రలోని కొన్ని ప్రాంతాల వ్యవసాయం, నీటి అవసరాలు, పర్యావరణ సమతుల్యతకు ముఖ్యమైనది. తూర్పు కనుమల్లో పుట్టి, ఒడిశా–ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాంతాలతో అనుబంధం కలిగిన ఈ నది.. ప్రకృతి వనరులను సంరక్షించుకోవడం ఎంత ముఖ్యమో గుర్తుచేస్తుంది.
