హైదరాబాద్ లోని ప్రముఖ మార్కెట్ ప్లేసెస్ లో కోఠి ఒకటి. ఈ ప్రాంతం స్ట్రీట్ మార్కెట్ కు చాలా ఫేమస్. అసలు కోఠి అంటే ఏమిటి? ఈ ప్రాంతానికి ఈ పేరు ఎలా వచ్చింది?
Hyderabad : హైదరాబాద్ లో ఉండేవారికే కాదు తెలుగు ప్రజలందరికి కోఠి ప్రాంతం సుపరిచితమే. చాలామంది ఏదో ఒక సమయంలో ఈ ప్రాంతానికి వెళ్లివుంటారు... కళ్లారా చూడకున్న ఈ పేరు వినివుంటారు. నగర నడిబొడ్డున గల ఈ ప్రాంతం నుండి హైదరాబాద్ లోని ఏ ప్రాంతానికైనా వెళ్లవచ్చు. సరిగ్గా మహాత్మాగాంధీ బస్టాండ్, సికింద్రాబాద్ రైల్వే స్టేషన్ కు మధ్య మూసీ నది తీరంలో కోఠి ప్రాంతం ఉంటుంది. ఇది మంచి మార్కెట్ ప్లేస్... ఇక్కడ అత్యంత చౌక ధరలో వస్తువులు లభిస్తుంటారు.
అయితే చాలామంది కోఠికి వెళ్లివుంటారు, అక్కడ షాపింగ్ చేసివుంటారు... కొందరు నిత్యం ఆ ప్రాంతం గుండానే రాకపోకలు సాగిస్తుంటారు... ఇలాంటివారిని 'కోఠి' అంటే అర్థమేంటో అడగండి? చాలామంది చెప్పలేరు. మరి కోఠి అంటే ఏమిటి? ఈ పేరు ఎలా వచ్చింది? దీని హిస్టరీ ఏమిటి? ఇలాంటి ఆసక్తికర విషయాలు ఇక్కడ తెలుసుకుందాం.
25
కోఠి అంటే ఏమిటి?
కోఠి ప్రాంతంలో మార్వాడీలు, గుజరాతీలు ఎక్కువగా ఉంటారు... కాబట్టి 'కోఠి' పదం ఏ రాజస్థానీ, గుజరాతీ పదమో అని చాలామంది అనుకుంటారు. కానీ ఇది అచ్చమైన హైదరబాదీ పదం. ఉర్దూ లేదా హిందీలో పెద్దపెద్ద రాజమహల్ లాంటి భవనాలను కోఠి అంటారు. ఈ కోఠి అనే పదంనుండే కోట అనే పదం కూడా వచ్చింది. నిజాంల కాలంలో తెలంగాణలోనే కాదు యావత్ ఇండియాలోనే పెద్దదైన బ్రిటీష్ ప్యాలస్ మూసీ నది తీరంలో ఉండేది... దీనివల్లే ఈ ప్రాంతాన్ని కోఠి అంటారు.
35
కోఠికి ఆ పేరు ఎలా వచ్చింది?
హైదరాబాద్ ప్రాంతాన్ని నిజాం రాజులు పాలించారు... వీళ్ళు బ్రిటీష్ పాలకుల కింద కాకుండా సర్వస్వతంత్రులుగా ఉన్నారని చాలామంది అనుకుంటారు. కానీ బ్రిటీష్ వాళ్ళు నేరుగా ఈ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించుకోకున్నా వారి కనుసన్నల్లోనే ఇక్కడ పాలన సాగిందని చరిత్ర చెబుతోంది. బ్రిటీష్ ప్రతినిధిగా నిజాం రాజ్యంలో ఓ అధికారి (రెసిడెంట్) ఉండేవాడు... ఇలా జేమ్స్ అక్లిక్ క్రిక్ ప్యాట్రిక్ ఇక్కడ పనిచేశారు.
రెసిడెంట్ క్రిక్ ప్యాట్రిక్ తన పాలనాసౌలభ్యం కోసం మూసీ తీరంలో ఓ పెద్ద ప్యాలస్ కట్టుకున్నాడు... 64 ఎకరాల్లో ఇది విస్తరించి ఉంది. నిజాం రాజులు కట్టించుకున్న రాజభవనాల కంటే ఈ బ్రిటీష్ అధికారి కట్టించుకున్న ప్యాలస్ పెద్దది. ఈ భవనం కలిగిన ప్రాంతం కాబట్టి ఈ ప్రాంతాన్ని కోఠి అనేవారు... ఇదే పేరు తర్వాత కూడా స్థిరపడిపోయింది.
ఆనాటి బ్రిటీష్ పాలకులకు భారతీయులంటే చాలా చిన్నచూపు ఉండేది.. బానిసలుగా భావించేవారు. చివరకు ఇక్కడి రాజులను కూడా అలాగే చూసేవారు. అందుకే అపర కుభేరులైన నిజాం రాజుల కంటే తామే గొప్పవారిమి అని చెప్పుకోడానికి క్రిక్ ప్యాట్రిక్ కోఠిలో ఓ పెద్ద ప్యాలస్ కట్టించుకున్నారని చారిత్రకారులు చెబుతారు. నిజాం సర్వస్వతంత్రుడు కాదు తమ సామంతుడు మాత్రమే... అతడు తమ కిందే ఉన్నాడని చెప్పడానికి ఈ ప్యాలస్ కట్టించుకున్నాడట... అంటే హైదరాబాద్ సంస్థానంలో నిజాంకంటే తానే శక్తివంతుడిని అని ఈ భవనం ద్వారా క్రిక్ ప్యాట్రిక్ చెప్పదల్చుకున్నాడు.
ఇటలీలోని పలెడియన్ ప్యాలస్ మాదిరిగా ఈ హైదరాబాద్ రెసిడెన్స్ ను భారీతనం ఉట్టిపడేలా నిర్మించారు.. అమెరికా దేశాధ్యక్షుడి భవనం వైట్ హౌస్ కంటే పెద్దదని చెబుతారు. బ్రిటీష్ పాలకులు చెన్నై, కలకత్తా వంటి నగరాల్లో నిర్మించుకున్న భవనాల కంటే ఇది పెద్దది. దేశంలోని అనేక రాజభవనాలు, కోటల కంటే ఈ హైదరాబాద్ రెసిడెన్స్ హౌస్ పెద్దదిగా ఉండేదట.
55
నేటి కోఠి ఉమెన్స్ కాలేజీయే ఆనాటి బ్రిటీష్ రెనిడెన్సీ
బ్రిటీష్ రెసిడెన్సిగా కొనసాగిన భవనం ప్రస్తుతం విద్యాలయంగా మారింది. నిజాం లొంగుబాటు తర్వాత 1949 లో ఈ భవనం ప్రభుత్వ చేతుల్లోకి వచ్చింది... దీన్ని ఆనాటి పాలకులు ఉమెన్స్ కాలేజీగా తర్వాత కొంతభాగాన్ని మెడికల్ కాలేజీగా మార్చారు. అయితే ఇది చారిత్రక కట్టడమే అయినా లోపలికి మగవాళ్లు, సామాన్య ప్రజలు వెళ్లలేరు... ఎందుకంటే ఇందులో ఉమెన్స్ కాలేజీ కొనసాగుతోంది. ఆనాటి బ్రిటీష్ రెసిడెన్సీ, నేటి ఉమెన్స్, మెడికల్ కాలేజీల చుట్టూ విస్తరించిన ప్రాంతమే ఈనాటి కోఠి.
