Urine : మూత్రం ఎందుకు దుర్వాసన వస్తుంది? అసలు శరీరంలో మూత్రం ఎలా తయారవుతుంది?

పబ్లిక్ టాయిలెట్స్ వద్ద ముక్కు పగిలిపోతుందా అనేలా దుర్వాసన వస్తుంటుంది… మరి మూత్రం ఇంతటి ఘాటు వాసన కలిగి ఉండటానికి కారణమేంటి? శరీరంలో మూత్రం ఎలా తయారవుతుంది, ఇందులో ఏమేం ఉంటాయి?

మూత్రం వెనక ఇంత మ్యాటర్ ఉంటుందా..!

మూత్రం.. మన శరీరం నుండి ప్రతిరోజూ బయటకు వెళ్లే ముఖ్యమైన వ్యర్థ పదార్థాల్లో ఒకటి. శరీరానికి అవసరంలేనివి ఈ మూత్రం ద్వారా బయటకు వెళతాయి కాబట్టి ఇది దుర్గంధభరితంగా ఉంటుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో మూత్రం మరింత ఘాటు వాసన కలిగి ఉంటుంది. దీంతో చాలామందికి ఏదైనా అనారోగ్య సమస్య వచ్చిందా అనే సందేహం కలుగుతుంది. నిజానికి మూత్రం వాసన మారడానికి మనం తాగే నీటి పరిమాణం నుంచి తీసుకునే ఆహారం, మందులు, శరీరంలోని కొన్ని మార్పుల వరకు అనేక కారణాలు ఉండొచ్చు.

అయితే అసలు మూత్రం ఎలా తయారవుతుంది? మనం తాగే నీళ్లు, తిన్న ఆహారం నుంచి వచ్చిన వ్యర్థాలు మూత్రంలోకి ఎలా చేరుతాయి? మూత్రంలో అసలు ఏఏ పదార్థాలు ఉంటాయి? మూత్రం దుర్వాసన రావడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి? ఈ విషయాల గురించి తెలుసుకుంటే మన శరీరంలో మూత్రపిండాలు ఎంత కీలకమైన పని చేస్తున్నాయో కూడా అర్థమవుతుంది.

మూత్రం ఎక్కడ తయారవుతుంది?

మన శరీరంలో రెండు మూత్రపిండాలు ఉంటాయి... వీటినే కిడ్నీలు అంటారు. ఇవి వెన్నెముకకు ఇరువైపులా, పొట్ట వెనుక భాగంలో ఉంటాయి. రక్తాన్ని వడకట్టి అందులోని అవసరమైన పదార్థాలను శరీరంలో ఉంచడం, అవసరం లేని వ్యర్థాలను బయటకు పంపడం కిడ్నీల ప్రధాన పనుల్లో ఒకటి.

మన గుండె నిరంతరం రక్తాన్ని శరీరమంతా పంపుతూ ఉంటుంది. ఈ రక్తం వివిధ కణజాలాల ద్వారా ప్రయాణించే సమయంలో శరీరానికి అవసరమైన పదార్థాలను తీసుకెళ్లడంతో పాటు, కణాల జీవక్రియ వల్ల ఏర్పడిన వ్యర్థ పదార్థాలను కూడా సేకరిస్తుంది. ఆ రక్తం కిడ్నీలకు చేరినప్పుడు అక్కడ చాలా సూక్ష్మమైన వడపోత వ్యవస్థ ద్వారా ఫిల్టర్ అవుతుంది.

కిడ్నీలలో లక్షలాది సూక్ష్మమైన నెఫ్రాన్లు ఉంటాయి. ఒక్కో నెఫ్రాన్‌లో గ్లోమెరులస్ అనే సూక్ష్మ రక్తనాళాల సమూహం ఉంటుంది. ఇక్కడ రక్తం నుంచి నీరు, చిన్న అణువులు, వ్యర్థ పదార్థాలు వంటివి వడకట్టబడతాయి. ఆ తర్వాత కిడ్నీ ట్యూబ్యూల్స్‌లో శరీరానికి అవసరమైన నీరు, గ్లూకోజ్, కొన్ని లవణాలు వంటి పదార్థాల్లో ఎక్కువ భాగం తిరిగి రక్తంలోకి చేరుతుంది. అవసరం లేని పదార్థాలు మాత్రం చివరికి మూత్రంగా మారతాయి.

మూత్రంలో అసలు ఏముంటుంది? ఎందుకంత దుర్వాసన వస్తుంది?

మూత్రం అంటే కేవలం శరీరంలోని మురికి నీరు కాదు. ఇందులో ప్రధానంగా నీరు ఉంటుంది... దాంతోపాటు యూరియా, క్రియాటినిన్, యూరిక్ యాసిడ్, వివిధ లవణాలు, ఎలక్ట్రోలైట్లు, శరీరానికి అవసరం లేని కొన్ని ఇతర పదార్థాలు కూడా ఉంటాయి.

ఇందులో యూరియా ముఖ్యమైన వ్యర్థ పదార్థాల్లో ఒకటి. మనం తినే ప్రోటీన్లను శరీరం ఉపయోగించిన తర్వాత వాటి జీవక్రియలో నైట్రోజన్ కలిగిన వ్యర్థాలు ఏర్పడతాయి. కాలేయం వాటిని యూరియాగా మార్చుతుంది. ఆ యూరియా రక్తం ద్వారా కిడ్నీలకు చేరి, అక్కడ ఫిల్టర్ అయి మూత్రం ద్వారా బయటకు వెళ్తుంది.

అదేవిధంగా కండరాల జీవక్రియకు సంబంధించిన క్రియాటినిన్ కూడా రక్తం నుంచి కిడ్నీల ద్వారా తొలగించబడుతుంది. శరీరంలోని కొన్ని ఖనిజ లవణాలు, అదనపు నీరు, ఇతర వ్యర్థ పదార్థాలు కూడా మూత్రంలో కలిసి బయటకు వెళ్తాయి.

మూత్రానికి దుర్వాసన ఎందుకు వస్తుంది?

సాధారణంగా తాజాగా బయటకు వచ్చిన మూత్రానికి తీవ్రమైన దుర్వాసన ఉండదు. కానీ మూత్రం కొంతసేపు బయట ఉంచినప్పుడు అందులోని యూరియా బ్యాక్టీరియా చర్యతో విచ్ఛిన్నమై అమోనియా ఏర్పడుతుంది. దీంతో ఘాటైన వాసన రావచ్చు.

అయితే మూత్రం నుంచి వాసన రావడానికి మరో సాధారణ కారణం శరీరంలో నీరు తగ్గిపోవడం. మనం తగినంత నీరు తాగకపోతే మూత్రం మరింత గాఢంగా మారుతుంది. ఇందులోని వ్యర్థ పదార్థాల సాంద్రత పెరగడంతో మూత్రం ముదురు పసుపు రంగులో కనిపించడంతో పాటు, వాసన కూడా ఎక్కువగా అనిపించవచ్చు. అందుకే కొన్నిసార్లు ఉదయం నిద్రలేచిన వెంటనే వచ్చే మూత్రానికి మిగతా సమయాల్లో కంటే కొంత ఎక్కువ వాసన ఉండొచ్చు. రాత్రంతా నీరు తాగకుండా ఉండటం వల్ల మూత్రం మరింత గాఢంగా ఉండటమే దీనికి కారణం కావచ్చు.

మనం తినే ఆహారం కూడా మూత్రం వాసనపై ప్రభావం చూపుతుంది. ముఖ్యంగా కొన్ని కూరగాయలు, మసాలా పదార్థాలు, కాఫీ వంటి పానీయాలు తీసుకున్న తర్వాత కొంతమందిలో మూత్రం వాసనలో తాత్కాలిక మార్పు కనిపించవచ్చు.

కొన్ని విటమిన్ సప్లిమెంట్లు, ముఖ్యంగా బి విటమిన్లు తీసుకున్నప్పుడు కూడా మూత్రం రంగు, వాసనలో తాత్కాలిక మార్పులు రావచ్చు. కాబట్టి ఒక్కసారి వాసన మారిందని వెంటనే ఏదైనా తీవ్రమైన వ్యాధి ఉందని భావించాల్సిన అవసరం లేదు.

యూరిన్ ఇన్ఫెక్షన్ ఉంటే వాసన మారుతుందా?

కొన్ని సందర్భాల్లో మూత్రం వాసనలో మార్పు మూత్ర నాళాల ఇన్ఫెక్షన్‌కు సంకేతంగా ఉండొచ్చు. ముఖ్యంగా మూత్రం పోసేటప్పుడు మంట లేదా నొప్పి, తరచూ మూత్రం రావడం, అకస్మాత్తుగా మూత్రం రావాలనే భావన, కింది పొట్టలో అసౌకర్యం వంటి లక్షణాలతో పాటు వాసన మారితే జాగ్రత్తగా ఉండాలి.

కొన్ని ఇన్ఫెక్షన్లలో బ్యాక్టీరియా మూత్రంలోని కొన్ని పదార్థాలపై ప్రభావం చూపడం వల్ల వాసన మారవచ్చు. అయితే వాసన ఒక్కటే ఆధారంగా ఇన్ఫెక్షన్ ఉందని నిర్ధారించలేం. అవసరమైతే వైద్యులు యూరిన్ టెస్ట్ వంటి పరీక్షలు సూచిస్తారు.

మధుమేహం ఉన్నప్పుడు కూడా మార్పులు కనిపించవచ్చు

రక్తంలో గ్లూకోజ్ స్థాయిలు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, కొంతమంది వ్యక్తుల్లో అదనపు గ్లూకోజ్ మూత్రం ద్వారా బయటకు వెళ్లవచ్చు. కొన్ని పరిస్థితుల్లో మూత్రానికి సాధారణానికి భిన్నమైన, కొద్దిగా తీపి లేదా పండ్ల వాసనలా అనిపించవచ్చు. అయితే వాసన ఆధారంగా మధుమేహాన్ని గుర్తించడం సాధ్యం కాదు.

అలాగే శరీరం శక్తి కోసం కొవ్వును ఎక్కువగా విచ్ఛిన్నం చేసే పరిస్థితుల్లో కీటోన్లు ఏర్పడవచ్చు. వాటి స్థాయి అధికంగా ఉన్నప్పుడు శ్వాస లేదా ఇతర శరీర ద్రవాల్లో భిన్నమైన వాసన కనిపించవచ్చు. ముఖ్యంగా మధుమేహం ఉన్నవారిలో ఇలాంటి లక్షణాలతో పాటు వాంతులు, తీవ్రమైన దాహం, బలహీనత, వేగంగా శ్వాస తీసుకోవడం వంటి సమస్యలు ఉంటే వెంటనే వైద్య సహాయం తీసుకోవాలి.

మూత్రం రంగు ఎందుకు మారుతుంది?

మూత్రం వాసనతో పాటు దాని రంగును కూడా గమనించడం ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. సాధారణంగా తగినంత నీరు తాగుతున్నప్పుడు మూత్రం లేత పసుపు రంగులో ఉంటుంది. నీరు తక్కువగా తీసుకుంటే అది మరింత ముదురు పసుపు రంగులోకి మారవచ్చు.

కొన్ని మందులు, ఆహార పదార్థాలు, విటమిన్ సప్లిమెంట్లు కూడా మూత్రం రంగును తాత్కాలికంగా మార్చవచ్చు. అయితే మూత్రం ఎరుపు, గోధుమ, చాలా ముదురు రంగులో కనిపించడం లేదా రక్తం కనిపించడం వంటి మార్పులు ఉంటే నిర్లక్ష్యం చేయకుండా వైద్యులను సంప్రదించడం మంచిది.

మూత్రం మన ఆరోగ్యానికి ఒక సంకేతం

మన శరీరం నుంచి బయటకు వెళ్లే మూత్రం కేవలం వ్యర్థ పదార్థం మాత్రమే కాదు. శరీరంలో నీటి సమతుల్యత, కిడ్నీల పనితీరు, కొన్ని జీవక్రియలకు సంబంధించిన మార్పుల గురించి సమాచారాన్ని అందించే ద్రవం కూడా. అందుకే వైద్య పరీక్షల్లో యూరిన్ టెస్ట్‌కు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

మూత్రం వాసన ఒక్కరోజు మాత్రమే మారి, నీరు ఎక్కువగా తాగిన తర్వాత సాధారణ స్థితికి వస్తే సాధారణ కారణమే అయి ఉండవచ్చు. కానీ వాసన నిరంతరం కొనసాగడం, మూత్రం పోసేటప్పుడు మంట లేదా నొప్పి, జ్వరం, వెన్ను లేదా పక్క భాగంలో నొప్పి, మూత్రంలో రక్తం వంటి ఇతర లక్షణాలు కూడా ఉంటే వైద్యులను సంప్రదించడం మంచిది.

అంటే మూత్రం దుర్వాసన రావడానికి ప్రతిసారీ వ్యాధే కారణం కాదు. నీరు తక్కువగా తాగడం, కొన్ని ఆహారాలు, మందులు, మూత్రం ఎక్కువసేపు నిల్వ ఉండటం వంటి సాధారణ కారణాల వల్ల కూడా వాసన మారవచ్చు. అయితే తరచూ లేదా తీవ్రంగా వాసన మారుతూ ఇతర లక్షణాలు కనిపిస్తే మాత్రం శరీరం ఇస్తున్న సంకేతంగా భావించి నిర్లక్ష్యం చేయకుండా పరీక్ష చేయించుకోవడం మంచిది.