Indian Railway: వేలాది టన్నుల బరువుతో వందల కిలోమీటర్ల వేగంతో ప్రయాణించే రైళ్లు ఎన్నో సాంకేతిక వ్యవస్థల సహాయంతో నడుస్తుంటాయి. అయితే రైళ్లలో ఉండే కొన్ని చిన్న పరికరాలు కూడా ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. అలాంటి వాటిలో ఒకటి సాండ్ బాక్స్ (Sand Box) ఒకటి
రైలు చక్రాలు, పట్టాల మధ్య ఉండే పట్టును (Grip) పెంచడానికి సాండ్ బాక్సులను ఉపయోగిస్తారు. సాధారణంగా రైలు చక్రాలు పట్టాలపై తిరుగుతూ ముందుకు కదులుతాయి. అయితే కొన్ని పరిస్థితుల్లో చక్రాలకు, పట్టాలకు మధ్య తగినంత పట్టు ఉండకపోవచ్చు. అప్పుడు చక్రాలు పట్టాలపై తిరుగుతున్నప్పటికీ రైలు ఆశించినంత వేగంతో ముందుకు కదలదు. దీనినే వీల్ స్లిప్ (Wheel Slip) అంటారు. ముఖ్యంగా రైలు బయలుదేరే సమయంలో, వేగాన్ని పెంచే సమయంలో లేదా ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించేటప్పుడు ఈ సమస్య ఎదురయ్యే అవకాశం ఉంటుంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఇసుకను చక్రాల ముందు పట్టాలపైకి విడుదల చేస్తారు. ఇసుక వల్ల చక్రాలకు, పట్టాలకు మధ్య పట్టు పెరిగి రైలు చక్రాలు అదుపు తప్పకుండా కదలడానికి సహాయపడుతుంది. అందుకే సాండ్ బాక్సులు రైలు ఇంజిన్లో కీలకమైన భద్రతా వ్యవస్థల్లో ఒకటిగా పనిచేస్తాయి.
25
వర్షాలు కురిసినప్పుడు ఇసుక ఎలా ఉపయోగపడుతుంది?
వర్షం కురిసినప్పుడు రైల్వే పట్టాలు తడిసిపోతాయి. అంతేకాకుండా పట్టాలపై ఆకులు, దుమ్ము, నూనె వంటి పదార్థాలు పేరుకుపోయినప్పుడు చక్రాలకు, పట్టాలకు మధ్య పట్టు తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది. ముఖ్యంగా రైలు వేగం పెంచే సమయంలో చక్రాలు పట్టాలపై జారవచ్చు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో రైలు ఇంజిన్లోని సాండ్ బాక్స్ నుంచి ఇసుకను చక్రాల దగ్గర పట్టాలపైకి విడుదల చేస్తారు. ఈ ఇసుక వల్ల చక్రాలు పట్టాలపై మెరుగైన పట్టు సాధించడానికి సహాయపడుతుంది. అయితే వర్షం పడిన ప్రతిసారీ రైలు ఇసుకను విడుదల చేయదు. పట్టాల పరిస్థితి, చక్రాల పట్టు, రైలు నడుస్తున్న విధానం ఆధారంగా అవసరమైనప్పుడు మాత్రమే ఈ వ్యవస్థను ఉపయోగిస్తారు.
35
ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో రైలు ప్రయాణానికి ఇసుక ఎందుకు అవసరం?
రైళ్లు కొండ ప్రాంతాల్లో లేదా ఎత్తైన మార్గాల్లో ప్రయాణించేటప్పుడు ఇంజిన్పై ఎక్కువ భారం పడుతుంది. ముఖ్యంగా తక్కువ వేగంతో ఎత్తును అధిగమించే సమయంలో చక్రాలకు పట్టాలపై మంచి పట్టు ఉండటం చాలా ముఖ్యం. ఒక రైలు ఎత్తైన మార్గంలోకి వెళ్లే సమయంలో చక్రాలు జారితే, ఇంజిన్ ఎంత శక్తిని అందించినా రైలు ఆశించినంతగా ముందుకు కదలకపోవచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో వెనక్కి జారే ప్రమాదం కూడా ఉంటుంది.
ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఇసుకను చక్రాల కిందకు విడుదల చేయడం ద్వారా చక్రాలకు పట్టాలు మీద పట్టు పెరుగుతుంది. దీంతో రైలు ఎత్తును అధిగమించడానికి అవసరమైన ట్రాక్షన్ (Traction) లభించడంలో సహాయపడుతుంది. ఇక్కడ మరో ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే.. రైలు ఇంజిన్లోని సాండ్ బాక్స్లు సాధారణంగా చక్రాల ముందు భాగంలో ఇసుక పడేలా అమర్చుతారు. తద్వారా చక్రం పట్టాను తాకే ప్రాంతానికి ఇసుక చేరుతుంది.
రైళ్లలో ఇసుకను ఉపయోగించడం వెనుక మరో ముఖ్యమైన ఉద్దేశం బ్రేకింగ్ సమయంలో చక్రాలకు పట్టును మెరుగుపరచడం. రైలు ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు అత్యవసర పరిస్థితి ఎదురైతే లోకో పైలట్ బ్రేకులు వేస్తారు. అయితే పట్టాలపై పట్టు తక్కువగా ఉన్నప్పుడు చక్రాలు జారిపోయే అవకాశం ఉంటుంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో కొన్ని రైళ్లలోని సాండింగ్ వ్యవస్థ ద్వారా పట్టాలపై ఇసుకను విడుదల చేయవచ్చు. ఇది చక్రాలకు పట్టును మెరుగుపరచి బ్రేకింగ్ సమయంలో జారడాన్ని తగ్గించడంలో సహాయపడుతుంది. అయితే ఇసుక వేసినంత మాత్రాన రైలు వెంటనే ఆగిపోదు. రైలు బరువు, వేగం, బ్రేకింగ్ వ్యవస్థ, పట్టాల పరిస్థితి వంటి అనేక అంశాలు రైలు ఆగడానికి పట్టే దూరాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. ఇసుక అనేది బ్రేకులకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు. బ్రేకింగ్ సమయంలో చక్రాల పట్టు మెరుగుపడేందుకు సహాయపడే అదనపు వ్యవస్థ మాత్రమే. అందుకే సాండ్ బాక్సులను రైలు భద్రతకు ఉపయోగపడే సహాయక పరికరాలుగా చూడాలి.
55
సాండ్ బాక్స్లు ఎలా పనిచేస్తాయి?
రైలు ఇంజిన్లోని సాండ్ బాక్స్లలో ప్రత్యేకంగా పొడిగా ఉంచిన ఇసుకను నిల్వ చేస్తారు. అవసరమైనప్పుడు ఈ ఇసుకను పైపులు, నాజిల్స్ ద్వారా చక్రాల ముందు పట్టాలపైకి పంపిస్తారు. సాధారణంగా ఈ వ్యవస్థలో..
సాండ్ బాక్స్: ఇసుకను నిల్వ చేసే ప్రత్యేకమైన ట్యాంక్. పైపులు, నాజిల్స్: ఇసుకను చక్రాల దగ్గరికి తీసుకెళ్లి పట్టాలపైకి విడుదల చేస్తాయి.
నియంత్రణ వ్యవస్థ: అవసరమైనప్పుడు ఇసుక విడుదలయ్యేలా చేస్తుంది. కొన్ని రైళ్లలో లోకో పైలట్ స్విచ్ ద్వారా ఇసుకను విడుదల చేయవచ్చు. మరికొన్ని రైళ్లలో వీల్ స్లిప్ వంటి పరిస్థితులను గుర్తించే నియంత్రణ వ్యవస్థల సహాయంతో ఆటోమేటిక్గా సాండింగ్ జరుగుతుంది.
అయితే ఈ సదుపాయాలు రైలు ఇంజిన్ రకం, అందులో అమర్చిన సాంకేతిక వ్యవస్థపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇసుకను ఎప్పుడూ నిరంతరంగా విడుదల చేయరు. అవసరమైనప్పుడు మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు. ఎందుకంటే ఇసుక పరిమితంగా ఉంటుంది. అంతేకాకుండా పట్టాలపై అవసరానికి మించి ఇసుక పేరుకుపోకుండా చూడటం కూడా ముఖ్యం.
