River: ఎల్ నినో వల్ల చెరువులు, కుంటలు ఎండిపోతున్నాయి. భూగర్భ జలాలు అడుగంటుతున్నాయి. కానీ తెలంగాణలోని ఓ కోనేరు మాత్రం చుక్క నీరు తగ్గకుండా నిండుకుండను తలపిస్తోంది. వర్షాల్లేకపోయినా నీరు ఎలా వస్తోంది? ఇంతకీ ఆ చెరువు ఎక్కడుంది.?
వేసవి వచ్చిందంటే చాలు.. చెరువులు, కుంటలు అడుగంటుతాయి. భూగర్భ జలాలు తగ్గిపోతాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో తాగునీటి కోసం ప్రజలు నానా అవస్థలు పడుతుంటారు. కానీ నల్లగొండ జిల్లా దేవరకొండలో మాత్రం ఓ అద్భుతమైన జలవనరు అందరినీ ఆశ్చర్యపరుస్తోంది. చుట్టూ ఎత్తయిన కొండలు, భారీ బండరాళ్లు.. వాటి మధ్య ఉన్న ఓ పురాతన కోనేరు మాత్రం ఎండాకాలంలోనూ నీటితో నిండుగా కనిపిస్తోంది. శతాబ్దాల చరిత్ర ఉన్న ఈ కోనేరులోకి నీరు ఎక్కడి నుంచి వస్తోంది? ఎండలు ఎంతగా మండుతున్నా నీరు ఎందుకు తగ్గడం లేదు? దీని వెనుక ఏదైనా సహజ రహస్యం దాగి ఉందా?
25
ఏడుకొండల మధ్య చారిత్రక కోట
దేవరకొండ ఖిల్లా తెలంగాణలోని ప్రముఖ చారిత్రక కట్టడాల్లో ఒకటి. ఏడుకొండల నడుమ నిర్మించిన ఈ కోట రేచర్ల పాలకుల కాలం నాటి నిర్మాణ వైభవానికి అద్దం పడుతుంది. 14వ శతాబ్దంలో రేచర్ల వంశానికి చెందిన ఎర్ర దాచానాయుడు ఈ కోట నిర్మాణానికి శ్రీకారం చుట్టగా, ఆయన వంశస్థుడైన మొదటి సింగమ నాయకుడు దాన్ని పూర్తి చేసినట్లు చారిత్రక కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.
ఈ కోట ప్రత్యేకత కేవలం దాని రక్షణ వ్యవస్థలోనే లేదు. అప్పటి పాలకులు నీటి నిల్వకు కూడా ఎంతో ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. అందులో భాగంగా కోటలో 360 బురుజులు, తొమ్మిది ప్రధాన ద్వారాలు, 53 దిగుడు బావులు, ఆరు కొలనులు నిర్మించినట్లు చెబుతారు. కొండపై ఉండే ప్రజలకు, సైనికులకు నీటి కొరత రాకుండా ఉండేందుకు అప్పట్లోనే ఇలాంటి ఏర్పాట్లు చేసినట్లు తెలుస్తోంది.
35
ఎండలు మండినా నీరు తగ్గదెందుకు?
దేవరకొండ ఖిల్లాపై ఉన్న పురాతన కోనేరే ఇప్పుడు అందరి దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది. చుట్టూ రాతి కొండలు, బండరాళ్లతో కూడిన ప్రాంతంలో ఉన్నప్పటికీ ఇందులో నీరు సమృద్ధిగా కనిపిస్తోంది. ఎండల తీవ్రత పెరిగినా నీటి మట్టం పెద్దగా తగ్గకపోవడం ఆసక్తికరంగా మారింది.
సాధారణంగా వర్షాలు కురిసినప్పుడు కొండ ప్రాంతాల్లోని రాళ్ల సందులు, నేల పొరల ద్వారా నీరు భూమిలోకి ఇంకుతుంది. అలా చేరిన నీరు సహజ మార్గాల్లో ప్రయాణించి ఊటల రూపంలో బయటకు వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. దేవరకొండ కోనేరులోనూ ఇలాంటి సహజ నీటి ఊటలు ఉండవచ్చని స్థానికులు భావిస్తున్నారు. అయితే, ఈ కోనేరుకు నీరు చేరే అసలు మార్గం ఏమిటి? భూగర్భంలో ఏదైనా ప్రత్యేకమైన జలమార్గం ఉందా? అన్నది ఇప్పటికీ స్పష్టంగా తెలియదు. దీనిపై శాస్త్రీయ అధ్యయనం జరిగితేనే పూర్తి వివరాలు వెలుగులోకి వస్తాయి.
ఈ కోనేరు నీటికి స్థానికంగా ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. నీరు చాలా స్వచ్ఛంగా కనిపిస్తుందని, కొబ్బరి నీటిని పోలిన నిర్మలత్వం ఉంటుందని స్థానికులు చెబుతుంటారు. మహాశివరాత్రి, ఏకాదశి వంటి పర్వదినాల్లో కొందరు భక్తులు ఈ నీటిని పవిత్రంగా భావించి తాగుతుంటారు.
ఈ నీటిని తాగితే కొన్ని అనారోగ్య సమస్యలు తగ్గుతాయనే నమ్మకాలు కూడా స్థానికుల్లో ఉన్నాయి. అయితే ఇవి ప్రజల్లో ఉన్న విశ్వాసాలు మాత్రమే. నీటిలో నిజంగా ఔషధ గుణాలు ఉన్నాయా? అందులోని ఖనిజాల స్వభావం ఏమిటి? నేరుగా తాగడం ఆరోగ్యానికి సురక్షితమేనా? వంటి అంశాలను ప్రయోగశాల పరీక్షల ద్వారానే నిర్ధారించాలి.
55
కోనేరును కాపాడాలంటున్న స్థానికులు
ఇంతటి చారిత్రక ప్రాధాన్యం ఉన్న జలవనరు ప్రస్తుతం సరైన నిర్వహణ లేక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటోందని స్థానికులు చెబుతున్నారు. కోనేరులో గుర్రపుడెక్క విస్తరించడంతో నీటి ఉపరితలం ఆక్రమితమవుతోంది. దీన్ని తొలగించి కోనేరును శుభ్రం చేయాలని వారు కోరుతున్నారు.
అంతేకాకుండా నీటి నాణ్యతను పరీక్షించడం, సహజంగా నీరు చేరే మార్గాలను గుర్తించడం, అవసరమైన సంరక్షణ చర్యలు చేపట్టడం అవసరం అని సూచిస్తున్నారు. కోట చారిత్రక స్వరూపానికి ఎలాంటి నష్టం కలగకుండా ఈ జలవనరును పరిరక్షించాలని, సాధ్యమైతే దేవరకొండ ప్రాంత ప్రజల నీటి అవసరాలకు ఉపయోగపడేలా అభివృద్ధి చేయాలని విజ్ఞప్తి చేస్తున్నారు.
ఒకవైపు ఆధునిక నీటి వనరులు ఎండిపోతుంటే.. మరోవైపు శతాబ్దాల క్రితం నిర్మించిన దేవరకొండ ఖిల్లాలోని కోనేరు ఇప్పటికీ నీటితో కళకళలాడుతోంది. దీని వెనుక ఉన్న సహజ జల వ్యవస్థను గుర్తించి, తగిన రీతిలో సంరక్షించగలిగితే ఈ కోనేరు భవిష్యత్తులోనూ ఎంతో విలువైన నీటి వనరుగా నిలిచే అవకాశం ఉంది.
