Telangana: తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడి నేటికి (జూన్ 2) 11ఏళ్లు పూర్తవుతోంది. ఎన్నో పోరాటాలు, బలి దానాలతో ఏర్పడిన తెలంగాణకు వందల ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని మీకు తెలుసా.? ఇంతకీ తెలంగాణకు ఆ పేరు ఎలా వచ్చిందో ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా.?
తెలంగాణ పేరు పుట్టుకపై ఎక్కువగా వినిపించే వాదన "త్రిలింగ దేశం" సిద్ధాంతం. కాళేశ్వరం, శ్రీశైలం, ద్రాక్షారామం అనే మూడు ప్రసిద్ధ శైవక్షేత్రాల మధ్య విస్తరించిన ప్రాంతాన్ని ఒకప్పుడు త్రిలింగ దేశం అని పిలిచేవారని చారిత్రకారులు చెబుతున్నారు. కాలక్రమంలో త్రిలింగ → తిలింగ → తిలింగాణ → తెలంగాణగా పదం రూపాంతరం చెందిందని భావిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా కాకతీయుల పాలనలో ఈ ప్రాంతానికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉండటంతో ఈ పేరు మరింత ప్రాచుర్యం పొందినట్లు చారిత్రక అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.
25
భాషా పరిణామంలో పుట్టిన పదమనే అభిప్రాయం
భాషా శాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం ప్రకారం "తిలింగ" లేదా "తెలింగ" అనే పదానికి "ఆణెము" లేదా "ఆనము" అనే ప్రదేశాన్ని సూచించే పదం జతకావడంతో "తిలింగాణం" అనే రూపం ఏర్పడింది. తరువాత ప్రజల నిత్య వాడుకలో అది తెలంగాణగా మారింది. తెలుగు భాష అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాన్ని సూచించడానికి కూడా ఈ పదం ఉపయోగించి ఉండొచ్చని కొందరు పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. ఈ కోణంలో చూస్తే తెలంగాణ అనేది ఒక భౌగోళిక ప్రాంతానికి మాత్రమే కాకుండా భాషా, సాంస్కృతిక గుర్తింపుకు ప్రతీకగా నిలిచింది.
35
శాసనాలు, తామ్రపత్రాల్లో కనిపించిన తెలంగాణ
తెలంగాణ అనే పదానికి సంబంధించి చారిత్రక ఆధారాలు కూడా లభిస్తున్నాయి. హైదరాబాద్ సమీపంలోని తెల్లాపూర్లో లభించిన 15వ శతాబ్దానికి చెందిన శాసనంలో "తెలుంగణపురం" అనే పదం కనిపిస్తుంది. ఇది తెలంగాణ పేరుకు సంబంధించిన ముఖ్య ఆధారాల్లో ఒకటిగా గుర్తించారు. అయితే చరిత్ర పరిశోధకుల అభిప్రాయం ప్రకారం అంతకంటే ముందే, 14వ శతాబ్దంలో శ్రీరంగంలో లభించిన ఒక తామ్రపత్రంలో "తిలింగాణ" అనే పదం ప్రస్తావనకు వచ్చింది. దీనివల్ల తెలంగాణ అనే పేరు మధ్యయుగాల కంటే ముందే వాడుకలో ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. ఇవి కేవలం పేరుకే కాకుండా ఆ కాలంలో ఈ ప్రాంతానికి ఉన్న రాజకీయ, భౌగోళిక ప్రాధాన్యాన్ని కూడా తెలియజేస్తున్నాయి.
ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు మరో భిన్నమైన అభిప్రాయాన్ని కూడా వెల్లడించారు. ప్రాచీన కాలంలో గోదావరి నదిని "తెలివాహ" అని పిలిచేవారని చెబుతారు. ఆ నది జలాలతో సస్యశ్యామలంగా మారిన భూమిని "మాగాణం"గా పేర్కొనేవారు. "తెలివాహ"లోని "తెలి" "మాగాణం" అనే పదాలు కలిసి "తెలిమాగాణం", తరువాత "తెలింగాణం"గా మారి చివరకు తెలంగాణగా రూపాంతరం చెందిందనే వాదన కూడా చారిత్రకారుల్లో ఉంది. ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం తెలంగాణ అనే పేరు భౌగోళిక పరిస్థితులు, నదీ నాగరికతతో ముడిపడి ఉంది.
55
పురాణాలు, సాహిత్యం, నాణేల్లో తెలంగాణ ఆనవాళ్లు
తెలంగాణ అనే పదానికి సంబంధించిన సూచనలు పురాణాల్లో, ప్రాచీన సాహిత్యంలో, నాణేల్లో కూడా కనిపిస్తాయి. స్కంద పురాణంలో త్రిలింగ దేశం ప్రస్తావన ఉండగా, కొన్ని ప్రాచీన గ్రంథాల్లో తిలింగ, తెలుంగు వంటి పదాలు కనిపిస్తాయి. మధ్యయుగ ముస్లిం నిపుణులు ఈ ప్రాంతాన్ని "తిలింగ్"గా పేర్కొన్నారు. అలాగే కొన్ని నాణేలపై "తెలింగాణ" అనే పదం ముద్రించినట్లు పరిశోధనలు వెల్లడిస్తున్నాయి. ఇవన్నీ తెలంగాణ అనే పేరు శతాబ్దాలుగా ప్రజల జీవనంలో, సంస్కృతిలో, చరిత్రలో భాగమైందని నిరూపిస్తున్నాయి.
తెలంగాణ పేరు కేవలం పదం కాదు..
తెలంగాణ అనే పేరు ఎలా పుట్టిందనే విషయంపై భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ పేరు వెనుక గొప్ప చరిత్ర, సంస్కృతి, భాషా వారసత్వం దాగి ఉందనే విషయంలో మాత్రం అందరూ ఏకీభవిస్తారు. త్రిలింగ దేశం నుంచి భాషా పరిణామం వరకు, శాసనాల నుంచి పురాణాల వరకు విస్తరించిన ఈ చరిత్ర తెలంగాణకు ప్రత్యేకమైన గుర్తింపును తీసుకువచ్చింది. రాష్ట్రం ఏర్పడి 11 ఏళ్లు పూర్తవుతున్న ఈ సందర్భంలో తెలంగాణ పేరుకు ఉన్న ఈ వైభవమైన చరిత్రను తెలుసుకోవడం మరింత ఆసక్తికరంగా మారింది.
