Bonalu: తెలంగాణలో ఆడపడుచులు.. అమ్మవారికి బోనం ఎందుకు సమర్పిస్తారు..?

Bonalu: ఆషాఢం వస్తే చాలు తెలంగాణలో ఆడపడుచులు అందరూ అమ్మవారికి బోనాలు సమర్పిస్తూ ఉంటారు. అసలు బోనం అంటే ఏంటి? ఈ బోనంలో అసలు ఏం సమర్పిస్తారు? దీని వెనక కథ ఏంటి?

Bonalu

తెలంగాణ సంస్కృతి, సాంప్రదాయాలకు నిలువెత్తు నిదర్శనం 'బోనాలు'. ఆషాఢ మాసంలో వీధి వీధినా పోతురాజుల విన్యాసాలు, డప్పు చప్పుళ్లతో ఊరంతా ఆధ్యాత్మిక శోభతో నిండిపోతుంది. గ్రామ దేవతలైన మహంకాళి అమ్మవారికీ భక్తిశ్రద్ధలతో సమర్పించే ఈ బోనాల పండుగకు ఘనమైన చరిత్ర ఉంది.అసలు బోనం అంటే ఏమిటి? బోనాల్లో ఎన్ని రకాలు ఉంటాయి? ఈ పండుగను ఎందుకు జరుపుకుంటారు? వంటి విషయాలను వివరంగా తెలుసుకుందాం.

అసలు 'బోనం' అంటే ఏమిటి?

'బోనం' అనే పదం 'భోజనం' అనే సంస్కృత పదం నుండి ఉద్భవించింది. అమ్మవారికి భక్తితో సమర్పించే నివేదన లేదా నైవేద్యాన్నే 'బోనం' అంటారు.

తయారీ విధానం: కొత్త మట్టి కుండలో బియ్యం, పాలు, బెల్లం, కలగలిపి వండిన 'పరాన్నం' (పాయసం/అన్నం) ఉంచుతారు.

అలంకరణ: ఆ కుండకు బయట వైపు పసుపు పూసి, కుంకుమ బొట్లు పెట్టి, వేపాకులు కడతారు. కుండపై చిన్న దీపం (ప్రమిద) వెలిగిస్తారు.

మహిళలు ఈ బోనం కుండను తలపై పెట్టుకుని, మంగళవాయిద్యాల నడుమ ఊరేగింపుగా వెళ్లి ఆలయంలో అమ్మవారికి సమర్పిస్తారు.

2. బోనాల పండుగ వెనుక ఉన్న చారిత్రక & పౌరాణిక కారణాలు బోనాల ఉత్సవాలకు ప్రధానంగా రెండు రకాల కారణాలు చెబుతారు:

పౌరాణిక నమ్మకం: ఆషాఢ మాసంలో అమ్మవారు తన పుట్టింటికి (భూలోకానికి) వస్తుందని నమ్ముతారు. తమ ఇంటికి వచ్చిన కుమార్తెను ఎంతో ఆప్యాయంగా చూసుకుంటూ, ఆమెకు ఇష్టమైన పిండివంటలు, పాయసాన్ని బోనంగా సమర్పించి ఆరాధిస్తారు.

చారిత్రక కారణం: 1813వ సంవత్సరంలో హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్ జంట నగరాల్లో 'ప్లేగు' వ్యాధి తీవ్రంగా వ్యాపించి వేలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. ఆ సమయంలో సైనిక బెటాలియన్‌లో ఉన్న లష్కర్ (సికింద్రాబాద్) వాసులు మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఉజ్జయిని మహంకాళి అమ్మవారిని దర్శించుకుని, హైదరాబాద్‌ను ఈ మహమ్మారి నుండి కాపాడితే ప్రతి ఏటా బోనాలు సమర్పిస్తామని మొక్కుకున్నారు.

ఆశ్చర్యకరంగా వ్యాధి అదుపులోకి రావడంతో, ఆషాఢ మాసంలో సికింద్రాబాద్‌లో అమ్మవారి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించి బోనాల సమర్పణ ప్రారంభించారు. నాటి నుండి ఈ సాంప్రదాయం కొనసాగుతోంది.

3. బోనాల్లో రకాలు

బోనాలు సమర్పించే విధానంలో ప్రాంతాన్ని బట్టి, ఆచారాన్ని బట్టి కొన్ని రకాలు ఉన్నాయి:

1. మట్టి బోనం (సాధారణ బోనం): పవిత్రమైన మట్టి కుండలో పాలు, బెల్లం, బియ్యంతో వండిన ప్రసాదాన్ని ఉంచి సమర్పిస్తారు. ఇది అత్యంత సాధారణమైన, ప్రాచీనమైన పద్ధతి.

2. ఇత్తడి / రాగి బోనాలు: ప్రస్తుత కాలంలో మట్టి కుండలతో పాటు ఇత్తడి లేదా రాగి పాత్రలను కూడా అలంకరించి బోనంగా తీసుకెళ్తున్నారు.

3. బంగారు బోనం: సికింద్రాబాద్ ఉజ్జయిని మహంకాళి , లాల్ దర్వాజా ఆలయాల్లో ప్రభుత్వం , విఐపిల తరఫున అత్యంత నిష్టతో సమర్పించేది. బంగారు పాత్రలో బోనాన్ని సిద్ధం చేసి అమ్మవారికి నివేదిస్తారు.

4. తొట్టెల ఊరేగింపు (తొట్టెల బోనం): కాగితాలు, మూగ వెదురు పుల్లలతో రంగురంగుల చిన్న గోపురం/గోపురాల నమూనాగా 'తొట్టెలు' తయారు చేస్తారు. వీటిని అమ్మవారికి కానుకగా సమర్పించడం ఒక ముఖ్యమైన ఆచారం.

5. సాక బోనం: కుండలో ప్రసాదంతో పాటు నీళ్ళు లేదా కల్లు (పురాతన గ్రామ దేవతల ఆచారం ప్రకారం) ఉపయోగించి అమ్మవారి పోచమ్మ, ఎల్లమ్మ రూపాలకు నైవేద్యం పెడతారు.

4. బోనాల ఉత్సవంలో ముఖ్యమైన ఘట్టాలు ఫలహారం బండ్లు: రంగురంగుల విద్యుత్ దీపాలు, అలంకరణలతో ఫలహార బండ్లను ఊరేగింపుగా ఆలయానికి తీసుకెళ్తారు.

పోతురాజుల విన్యాసాలు: అమ్మవారి సోదరుడిగా భావించే 'పోతురాజు' వేషధారణ, డప్పు చప్పుళ్లకు అనుగుణంగా చేసే నృత్యం, తాళ్లతో కొట్టుకునే విన్యాసాలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి.

రంగం (భవిష్యవాణి): పండుగ ముగింపు రోజున 'రంగం' అనే కార్యక్రమం జరుగుతుంది. ఇందులో ఒక శివసత్తు (మహిళ) పచ్చి మట్టికుండపై నిలబడి ఆవాహన చెంది, రాబోయే ఏడాదిలో వర్షాలు, పంటలు, ప్రజల క్షేమం గురించి భవిష్యవాణి చెప్తుంది. ఉత్సవాల చివరిలో ఏనుగుపై అమ్మవారి ఘటాల ఊరేగింపు వైభవంగా జరుగుతుంది.

బోనాలు కేవలం ఒక పూజ మాత్రమే కాదు, ప్రకృతిని, మాతృశక్తిని ఆరాధించే ఒక గొప్ప పండుగ. సమాజంలోని ప్రజలందరూ ఒకటై, ఆరోగ్యాన్ని, ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించమని జగన్మాతను వేడుకునే తెలంగాణ విశిష్ట సంస్కృతికి బోనాలు ప్రతీక.