
భారతదేశంలో రోజూ లక్షలాది మంది రైళ్లలో ప్రయాణిస్తుంటారు. తక్కువ ఖర్చుతో సుదూర ప్రాంతాలకు వెళ్లేందుకు పేదల నుంచి మధ్యతరగతి వరకు అందరూ రైల్వేపైనే ఆధారపడతారు. ఈ నేపథ్యంలో ప్రయాణికుల భద్రత, ప్రమాదాల సమయంలో వారి కుటుంబాలకు ఆర్థిక భరోసా కల్పించేలా సుప్రీంకోర్టు కీలక ఆదేశాలు జారీ చేసింది. ఇప్పటివరకు ఆన్లైన్లో రైలు టికెట్లు బుక్ చేసుకునే వారికి మాత్రమే ఆప్షన్ కింద ప్రయాణ బీమా సదుపాయం ఉండేది. కానీ, ఇకపై రైల్వే రిజర్వేషన్ కౌంటర్లలో టికెట్లు కొనేవారికి కూడా ఈ సదుపాయాన్ని విస్తరించాలని కోర్టు ఆదేశించింది.
2023 జూన్లో ఒడిశాలో జరిగిన ఘోర రైలు ప్రమాదం తర్వాత దాఖలైన ఓ పిటిషన్ను విచారించిన కోర్టు ఈ ఆదేశాలు ఇచ్చింది. జస్టిస్ అహసానుద్దీన్ అమానుల్లా, జస్టిస్ ఆర్. మహదేవన్లతో కూడిన ధర్మాసనం 2026 అక్టోబర్ 6న ఈ ఆదేశాలు జారీ చేసింది. ఒడిశా రైలు ప్రమాదానికి 'కవచ్' (Kavach) అనే రైల్వే భద్రతా వ్యవస్థను అమలు చేయకపోవడం కూడా ఒక కారణమని పిటిషన్లో ఆరోపించారు. దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న రైల్వే మార్గాల్లో ఈ భద్రతా వ్యవస్థను విస్తరించాలని పిటిషనర్ కోరారు.
ఈ కేసు విచారణ సమయంలో, కౌంటర్లలో నేరుగా టికెట్లు కొనే ప్రయాణికులకు కూడా బీమా కల్పించే విధానాన్ని రూపొందించేందుకు రైల్వే అధికారులకు కోర్టు గతంలోనే గడువు ఇచ్చింది. అయితే, అక్టోబర్ 6న జరిగిన విచారణలో ఈ విషయంలో ఎలాంటి పురోగతి లేదని కోర్టు అసహనం వ్యక్తం చేసింది. దీంతో, అన్ని రైల్వే స్టేషన్లలో కౌంటర్ల ద్వారా విక్రయించే టికెట్లకు కూడా బీమా సదుపాయం కల్పించాలని స్పష్టం చేసింది.
రైల్వే కౌంటర్లలో టికెట్లు కొనే పేద ప్రయాణికులకు కూడా బీమా సదుపాయం కల్పించేందుకు తగినంత సమయం ఇచ్చామని కోర్టు గుర్తుచేసింది.
అయినప్పటికీ ఈ ప్రక్రియలో ఎలాంటి పురోగతి లేకపోవడంతో, 2026 అక్టోబర్ 27 నుంచి అన్ని రైల్వే స్టేషన్లలో కౌంటర్ల ద్వారా అమ్మే టికెట్లకు కూడా ఆన్లైన్ టికెట్ల తరహాలోనే బీమా కల్పించాలని ఆదేశించింది. ఈ ఆదేశాలను అమలు చేయడంలో విఫలమైతే రైల్వే బోర్డుదే పూర్తి బాధ్యత అని కోర్టు గట్టిగా హెచ్చరించింది. ఈ ఆదేశాలు అమల్లోకి వస్తే, ఆన్లైన్ టికెట్ బుకింగ్ సదుపాయం వాడుకోలేని సామాన్య ప్రయాణికులకు కూడా బీమా భద్రత దక్కుతుంది.
ప్రస్తుత నిబంధనల ప్రకారం, ఐఆర్సీటీసీ (IRCTC) అధికారిక వెబ్సైట్ లేదా యాప్ ద్వారా టికెట్లు బుక్ చేసుకునేటప్పుడు ప్రయాణికులు తమకు కావాలంటే బీమాను ఎంచుకోవచ్చు.
ఈ బీమా ప్రీమియం పన్నులతో కలుపుకుని ఒక్కో ప్రయాణికుడికి కేవలం 45 పైసలు మాత్రమే. ఈ ఛార్జీ 2024 ఫిబ్రవరి 17 నుంచి అమల్లో ఉంది.
ప్రస్తుత బీమా పథకంలో కవర్ అయ్యే నష్టపరిహారం వివరాలు ఇలా ఉన్నాయి:
బీమా రకం - పరిహారం మొత్తం
ప్రయాణంలో ప్రమాదవశాత్తు మరణిస్తే - రూ.10,00,000
శాశ్వత పూర్తి వైకల్యం - రూ.10,00,000
శాశ్వత పాక్షిక వైకల్యం - రూ.7,50,000
గాయాలపాలై ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందితే - రూ.2,00,000
మృతదేహాన్ని తరలించేందుకు - రూ.10,000
ఇవి ప్రస్తుత బీమా పథకంలో ఉన్న పరిహారం వివరాలు. ప్రతి నష్టానికి సంబంధించిన నిబంధనలు, షరతులకు లోబడే పరిహారం ఇస్తారు. అక్టోబర్ 27 నుంచి కౌంటర్లలో తీసుకునే టికెట్లకు ఈ నిబంధనలను ఎలా అమలు చేస్తారనేది రైల్వే బోర్డు నిర్ణయంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఇప్పటివరకు ఆన్లైన్లో టికెట్ బుక్ చేసుకున్నప్పుడు మాత్రమే ప్రయాణ బీమాను ఎంచుకునే సదుపాయం ఉండేది. ఇప్పుడు సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాలతో రైల్వే కౌంటర్లలో టికెట్లు కొనే ప్రయాణికులకు కూడా ఈ సదుపాయాన్ని విస్తరించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.
ముఖ్యంగా ఇంటర్నెట్ వాడటం రాని వారికి, ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వారికి, నేరుగా స్టేషన్కు వెళ్లి టికెట్లు కొనేవారికి ఈ నిర్ణయం ఎంతో మేలు చేస్తుంది.
అయితే, కౌంటర్లో టికెట్ కొనే ప్రయాణికులకు బీమా నమోదు ప్రక్రియ ఎలా ఉంటుంది, ప్రీమియం ఎలా వసూలు చేస్తారు లాంటి ఆచరణాత్మక వివరాలపై ఇంకా స్పష్టత రావాల్సి ఉంది.
కౌంటర్లలో అమ్మే టికెట్లకు కూడా బీమా సదుపాయాన్ని విస్తరించాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. కానీ, ప్రయాణికుల నుంచి బీమా మొత్తాన్ని తప్పనిసరిగా వసూలు చేస్తారా లేదా ప్రస్తుతమున్న ఆప్షనల్ విధానమే కొనసాగుతుందా అనే దానిపై పూర్తి వివరాలు తెలియాల్సి ఉంది.
అందువల్ల, ప్రయాణికులందరికీ బీమా తప్పనిసరి అయిపోయిందని అనుకునే ముందు, రైల్వే బోర్డు అధికారిక ప్రకటన కోసం వేచి చూడటం మంచిది.
భారతదేశంలో చాలామందికి రైలు ప్రయాణం అత్యవసరం. అనుకోకుండా జరిగే రైలు ప్రమాదాలు లేదా ప్రయాణంలో జరిగే కొన్ని సంఘటనలు ప్రయాణికులకు, వారి కుటుంబాలకు తీవ్ర ఆర్థిక నష్టాన్ని మిగులుస్తాయి.
ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో, అతి తక్కువ ప్రీమియంతో లభించే ప్రయాణ బీమా.. ప్రమాదాల వల్ల జరిగే నష్టాలకు కొంతమేర ఆర్థిక భరోసా ఇస్తుంది.
రైల్వే ప్రయాణికులందరికీ బీమా సదుపాయాన్ని విస్తరించడం స్వాగతించదగ్గ పరిణామం అని పాలసీబజార్ ట్రావెల్ ఇన్సూరెన్స్ విభాగం బిజినెస్ హెడ్ మానస్ కపూర్ అన్నారు. ప్రయాణ బీమాను కేవలం ఒక ఆప్షన్గా మాత్రమే చూడకుండా, ప్రయాణికుల భద్రతకు, ఆర్థిక ప్రయోజనాలకు ఉపయోగపడే ముఖ్యమైన రక్షణ కవచంగా భావించాలని ఆయన సూచించారు.
అంతేకాకుండా, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన రైలు ప్రయాణంపై ఆధారపడే కోట్ల మంది ప్రజలకు, వారి కుటుంబాలకు అనుకోని ప్రమాదాల సమయంలో ఈ బీమా ఆర్థిక అండగా నిలుస్తుందని ఆయన చెప్పారు.
• అమల్లోకి వచ్చే తేదీ: అక్టోబర్ 27, 2026.
• ఎవరికి వర్తిస్తుంది?: రైల్వే స్టేషన్లలోని కౌంటర్లలో టికెట్లు కొనే ప్రయాణికులకు.
• ప్రస్తుత ఆన్లైన్ బీమా ఛార్జీ: పన్నులతో కలిపి ఒక్కో ప్రయాణికుడికి 45 పైసలు.
• గరిష్ట బీమా మొత్తం: ప్రస్తుత పథకంలో మరణం లేదా శాశ్వత పూర్తి వైకల్యానికి రూ.10 లక్షలు.
• బాధ్యత ఎవరిది?: ఈ ఆదేశాలను అమలు చేయడంలో విఫలమైతే రైల్వే బోర్డుదే పూర్తి బాధ్యత అని సుప్రీంకోర్టు హెచ్చరించింది.
• గమనించాల్సిన విషయం: కౌంటర్లో బీమా పొందే విధానం, ఛార్జీల వివరాలను రైల్వే అధికారిక ప్రకటనలో నిర్ధారించుకోవాలి.
మొత్తం మీద, అక్టోబర్ 27 నుంచి రైల్వే కౌంటర్లలో కొనే టికెట్లకు కూడా ప్రయాణ బీమాను వర్తింపజేయాలన్న సుప్రీంకోర్టు ఆదేశం.. నేరుగా టికెట్లు కొనే సామాన్యులకు బీమా భద్రతను కల్పించే కీలక ముందడుగు. దీనికి సంబంధించిన విధివిధానాలు వెలువడిన తర్వాత, ప్రయాణికులు బీమా పొందే విధానంపై మరింత స్పష్టత వస్తుంది.