Gandhi: భారతీయ కరెన్సీ నోట్లను గమనిస్తే మనకు మొదటగా గుర్తుకువచ్చేది జాతిపిత మహాత్మా గాంధీ బోసినవ్వుల చిత్రం. రూ.10 నోటు నుంచి మొదలుకొని 500, 2000 కరెన్సీ నోట్ల పై గాంధీజీ బొమ్మ కనిపిస్తుంది. నోట్లపై ఉన్న గాంధీజీ ఫోటో ఎవరు, ఎప్పుడు తీశారో తెలుసా?
మన దేశ కరెన్సీ నోట్లపై కనిపించే గాంధీజీ ఫోటో ఊహాజనితమైనది కాదు. అది ఎవరో గీసింది కూడా కాదు. అది ఒక అసలైన ఫొటో. ఈ ఫొటోను 1946వ సంవత్సరంలో ఢిల్లీలోని వైస్రాయ్ హౌస్ (ప్రస్తుత రాష్ట్రపతి భవన్) వద్ద తీశారు. ఆ సమయంలో బ్రిటిష్ రాజనీతిజ్ఞుడు లార్డ్ పెథిక్ లారెన్స్‌ను కలవడానికి గాంధీజీ వెళ్లినప్పుడు ఒక అజ్ఞాత ఫొటోగ్రాఫర్ ఈ చిత్రాన్ని కెమెరాలో బంధించారు. అందులో గాంధీజీ ముఖంలో ఉన్న చిరునవ్వు, ప్రశాంతమైన హావభావాలు అందరినీ ఆకట్టుకోవడంతో ఆ ఫోటోలోని గాంధీజీ ముఖ భాగాన్ని మాత్రమే క్రాప్ చేసి (మిర్రర్ ఇమేజ్‌గా మార్చి) కరెన్సీ నోట్ల డిజైన్ కోసం ఉపయోగించారు.
23
స్వాతంత్య్రం వచ్చిన కొత్తలో కరెన్సీ ఎలా ఉండేది?
1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చిన కొత్తలో బ్రిటిష్ కాలం నాటి కింగ్ జార్జ్ 6 ఫొటో ఉన్న నోట్లే కొద్దిరోజుల పాటు చెలామణిలో ఉండేవి. ఆ తర్వాత 1949లో భారత ప్రభుత్వం జారీ చేసిన తొలి 1 రూపాయి నోటుపై అశోక స్తంభం (లయన్ క్యాపిటల్) చిహ్నాన్ని వాటర్‌మార్క్‌గా చేర్చారు. 1950ల నుంచి 1980ల వరకు భారతీయ కరెన్సీ నోట్లపై దేశ సాంస్కృతిక, సాంకేతిక అభివృద్ధిని ప్రతిబింబించే చిహ్నాలు ఉండేవి. ఉదాహరణకు—ఆర్యభట్ట ఉపగ్రహం, కోణార్క్ సూర్యదేవాలయ చక్రం, ట్రాక్టర్లతో పొలం దున్నుతున్న రైతులు, రకరకాల జంతువుల బొమ్మలను నోట్లపై ముద్రించేవారు.
33
గాంధీజీ ఫొటో కరెన్సీపైకి ఎలా వచ్చింది?
మొదటిసారిగా 1969లో మహాత్మా గాంధీ 100వ జయంతి సందర్భంగా ఆయన స్మారకార్థం సేవాగ్రామ్ ఆశ్రమం నేపథ్యంతో ఉన్న గాంధీజీ ఫొటోను ముద్రించారు. ఆ తర్వాత 1987 అక్టోబర్‌లో రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) కొత్తగా ప్రవేశపెట్టిన రూ.500 నోటుపై గాంధీజీ చిత్రాన్ని ప్రచురించింది.
1996 నుంచి శాశ్వత రూపం
1990ల కాలంలో డిజిటల్ ప్రింటింగ్, స్కానింగ్ సాంకేతికత పెరగడంతో పాత నోట్లకు నకిలీలను సృష్టించడం సులభంగా మారింది. చిహ్నాలు, నిర్జీవ వస్తువుల కంటే మానవ ముఖకవళికలను (ముఖ్యంగా గాంధీజీ నవ్వుతున్న ముఖంలోని సూక్ష్మ రేఖలను) నకిలీ చేయడం చాలా కష్టమని ఆర్‌బీఐ గుర్తించింది. అంతేకాకుండా దేశవ్యాప్తంగా అందరికీ ఆమోదయోగ్యమైన మహోన్నతమైన నాయకుడు కావడంతో 1996లో ఆర్‌బీఐ ‘మహాత్మా గాంధీ సిరీస్’ నోట్లను అధికారికంగా తీసుకువచ్చింది. అప్పటి నుండి నేటివరకు కరెన్సీ నోట్లపై జాతిపిత గాంధీజీ బొమ్మ నిరంతరం కొనసాగుతోంది.
