
కార్లు, బైక్లకు గ్యారేజీల్లో సర్వీసింగ్ చేసినట్లే విమానాలకు కూడా ప్రత్యేక కేంద్రాల్లో మరమ్మతులు, నిర్వహణ పనులు చేస్తారు. వీటిని మెయింటెనెన్స్ హ్యాంగర్లు అంటారు. పెద్ద విమానాశ్రయాల్లో విమానయాన సంస్థలకు ప్రత్యేక హ్యాంగర్లు ఉంటాయి. వీటిలో విమానాలను తనిఖీ చేయడం, విడిభాగాల్లో లోపాలను గుర్తించడం, అవసరమైన మరమ్మతులు చేయడం వంటి పనులు జరుగుతాయి. వీటితో పాటు ఎంఆర్ఓ (MRO - Maintenance, Repair and Overhaul) కేంద్రాలు కూడా ఉంటాయి. ఇక్కడ విమానాలను పూర్తిస్థాయిలో పరిశీలించి, సాంకేతిక సమస్యలను పరిష్కరిస్తారు.
విమానాల నిర్వహణలో పలు రకాల తనిఖీలు ఉంటాయి. ప్రతి విమానం ప్రయాణానికి ముందు ప్రాథమిక తనిఖీలు చేస్తారు. ఇంజిన్, చక్రాలు, బ్రేకులు, లైట్లు, ఇంధన వ్యవస్థ, ఇతర ముఖ్యమైన భాగాలను పరిశీలిస్తారు. ఏదైనా సమస్య గుర్తిస్తే దాన్ని పరిష్కరించిన తర్వాతే విమానాన్ని ప్రయాణానికి అనుమతిస్తారు. దీంతో పాటు విమానం ఎన్ని గంటలు ప్రయాణించింది? ఎన్ని సార్లు గాల్లోకి ఎగిరింది? ఎంతకాలంగా సేవల్లో ఉంది? అనే అంశాలను బట్టి ప్రత్యేక సర్వీసింగ్ చేస్తారు. ఇందులో ఏ-చెక్, సీ-చెక్, డీ-చెక్ వంటి విధానాలు ఉంటాయి. ఒక్కో తనిఖీకి ఒక్కో స్థాయి సమయం, ఖర్చు ఉంటుంది.
ఏ-చెక్ అనేది విమానానికి చేసే సాధారణ నిర్వహణ తనిఖీల్లో ఒకటి. విమానం సుమారు 500 నుంచి 800 గంటలు ప్రయాణించిన తర్వాత ఈ తనిఖీ చేస్తారు. ఇందులో విమానంలోని ముఖ్యమైన భాగాలను పరిశీలించి, చిన్న చిన్న సమస్యలను గుర్తిస్తారు. ఇంజిన్ పనితీరు, చక్రాలు, బ్రేకులు, ఇతర పరికరాలను తనిఖీ చేస్తారు. అవసరమైతే కొన్ని విడిభాగాలను మార్చడం, మరమ్మతులు చేయడం జరుగుతుంది. ఈ తనిఖీకి సుమారు రూ.20 లక్షల నుంచి రూ.50 లక్షల వరకు ఖర్చవుతుందని అంచనా. అయితే విమానం రకం, పనుల స్థాయిని బట్టి ఖర్చు మారుతుంది.
విమానానికి మరింత లోతైన తనిఖీలు అవసరమైనప్పుడు సీ-చెక్ చేస్తారు. సాధారణంగా ప్రతి 18 నుంచి 24 నెలలకు ఒకసారి ఈ తనిఖీ నిర్వహిస్తారు. ఇందులో విమానంలోని అనేక భాగాలను విడదీసి పరిశీలిస్తారు. నిర్మాణంలో ఏమైనా పగుళ్లు, తుప్పు లేదా ఇతర సాంకేతిక సమస్యలు ఉన్నాయా అనేది గుర్తిస్తారు. ఈ తనిఖీకి సుమారు రూ.2 కోట్ల నుంచి రూ.5 కోట్ల వరకు ఖర్చవుతుంది.
ఇక డీ-చెక్ అనేది అత్యంత విస్తృతమైన తనిఖీ. సాధారణంగా 6 నుంచి 10 సంవత్సరాల వ్యవధిలో ఈ తనిఖీ చేస్తారు. ఇందులో విమానాన్ని దాదాపు పూర్తిగా విడదీసి ఒక్కో భాగాన్ని క్షుణ్ణంగా పరిశీలిస్తారు. అవసరమైన మరమ్మతులు చేసి, పాతబడిన విడిభాగాలను మారుస్తారు. ఈ ప్రక్రియకు చాలా సమయం పడుతుంది. దీని ఖర్చు సుమారు రూ.15 కోట్ల నుంచి రూ.20 కోట్ల వరకు ఉంటుంది.
విమానాల నిర్వహణ ఖర్చు అన్నింటికీ ఒకేలా ఉండదు. విమానం పరిమాణం, మోడల్, ప్రయాణించిన గంటలు, నిర్వహణ పనుల స్థాయి ఆధారంగా ఖర్చు మారుతుంది. చిన్న విమానాలకు అయ్యే ఖర్చుతో పోలిస్తే పెద్ద ప్రయాణికుల విమానాలకు ఎక్కువ ఖర్చవుతుంది. భారత్లో ముంబై, హైదరాబాద్, నాగ్పూర్, బెంగళూరు వంటి నగరాల్లో విమానాల నిర్వహణకు సంబంధించిన ఎంఆర్ఓ కేంద్రాలు ఉన్నాయి. వీటితో పాటు వివిధ విమానాశ్రయాల్లో లైన్ మెయింటెనెన్స్ కేంద్రాలు కూడా పనిచేస్తున్నాయి. విమానం ప్రతి ప్రయాణానికి ముందు తనిఖీలు చేయడంతో పాటు నిర్ణీత వ్యవధిలో ఏ-చెక్, సీ-చెక్, డీ-చెక్ నిర్వహిస్తారు. ఇలా క్రమం తప్పకుండా తనిఖీలు చేయడం వల్ల విమానాల్లో సాంకేతిక సమస్యలను ముందుగానే గుర్తించి ప్రయాణికుల భద్రతను కాపాడేందుకు అవకాశం ఉంటుంది.
గమనిక: పైన పేర్కొన్న సర్వీసింగ్ ఖర్చులు సుమారు అంచనాలు మాత్రమే. విమానం రకం, నిర్వహణ సంస్థ, మరమ్మతుల అవసరాన్ని బట్టి వాస్తవ ఖర్చులు మారవచ్చు.