
పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని మధ్య, తూర్పు భూమధ్యరేఖ ప్రాంతాల్లో సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణం కంటే ఎక్కువగా నమోదైతే ఆ పరిస్థితిని ఎల్నినోగా పిలుస్తారు. దీని ప్రభావం ప్రపంచ వాతావరణంపై కనిపించడంతో పాటు భారత రుతుపవనాలపైనా పడుతుంది. సాధారణంగా ఎల్నినో సమయంలో దేశంలో వర్షపాతం తగ్గే అవకాశాలు ఉంటాయి. ఇన్కాయిస్ పరిశీలనల ప్రకారం.. 2026 అక్టోబర్లో పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణం కంటే 3 డిగ్రీల సెల్సియస్కు పైగా పెరిగాయి. సముద్రం లోపలి పొరల్లోనూ కొన్ని ప్రాంతాల్లో 4 డిగ్రీలకుపైగా ఉష్ణోగ్రతలు నమోదయ్యాయి. ఈ పరిణామాలు ఎల్నినో బలపడుతున్న తీరును తెలియజేస్తున్నాయి. 2026 నవంబర్ నుంచి 2027 మార్చి వరకు ఈ పరిస్థితి కొనసాగేందుకు 87 నుంచి 100 శాతం అవకాశాలు ఉన్నట్లు శాస్త్రవేత్తలు అంచనా వేశారు.
ఎల్నినో ప్రభావం తగ్గిన వెంటనే లానినా ఏర్పడుతుందని చెప్పలేం. ఈ రెండింటి మధ్య కొంతకాలం తటస్థ వాతావరణ పరిస్థితులు కొనసాగవచ్చు. ఇన్కాయిస్ అంచనాల ప్రకారం 2027 ఏప్రిల్ నుంచి జూన్ మధ్య పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ఎల్నినో, లానినా ప్రభావాలు రెండూ పెద్దగా లేని సాధారణ పరిస్థితులు ఏర్పడే అవకాశం ఉంది.
ఆ తర్వాత జూన్-ఆగస్టు కాలంలో లానినా అభివృద్ధి చెందే సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. లానినా అంటే పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని మధ్య, తూర్పు భూమధ్యరేఖ ప్రాంతాల్లో సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణం కంటే తగ్గడం. ఈ మార్పు వాతావరణ ప్రసరణ వ్యవస్థల్లో ప్రభావం చూపుతుంది. ఫలితంగా భారత ఉపఖండంలో రుతుపవనాల కదలికలకు అనుకూల పరిస్థితులు ఏర్పడవచ్చు.
భారత వ్యవసాయ రంగానికి నైరుతి రుతుపవనాలు అత్యంత కీలకం. దేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో ఖరీఫ్ పంటల సాగు వర్షాలపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. వర్షపాతం తగ్గితే పంటల దిగుబడులు పడిపోవడంతో పాటు సాగునీటి లభ్యత, భూగర్భ జలాలు, జలాశయాల నిల్వలపైనా ప్రభావం పడుతుంది. అంతిమంగా ఆహార ఉత్పత్తి, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంటుంది.
ఈ నేపథ్యంలో 2027లో లానినా ఏర్పడే అవకాశాలు రైతుల్లో ఆశలు పెంచుతున్నాయి. గతంలోనూ లానినా పరిస్థితులు భారత రుతుపవనాలకు అనుకూలంగా ఉన్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. అయితే లానినా ఏర్పడిన ప్రతిసారీ దేశవ్యాప్తంగా ఒకే స్థాయిలో అధిక వర్షాలు కురుస్తాయని భావించకూడదని సీనియర్ శాస్త్రవేత్త పి.ఏ. ఫ్రాన్సిస్ స్పష్టం చేశారు. ప్రాంతాలవారీగా వర్షపాతంలో తేడాలు ఉండవచ్చని, ఇతర వాతావరణ అంశాలు కూడా ప్రభావం చూపుతాయని తెలిపారు.
ఒకవైపు పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ఎల్నినో, లానినా పరిస్థితులపై అంచనాలు వెలువడుతుండగా, మరోవైపు హిందూ మహాసముద్రంలో సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. ముఖ్యంగా 2026 అక్టోబర్-నవంబర్ మధ్య అరేబియా సముద్రంలోని 80 నుంచి 90 శాతం ప్రాంతాల్లో సముద్ర ఉష్ణతరంగాలు (మెరైన్ హీట్వేవ్స్) నమోదైనట్లు ఇన్కాయిస్ పరిశీలనలు వెల్లడిస్తున్నాయి.
సముద్ర జలాలు ఎక్కువ కాలం వేడిగా ఉండటం వల్ల పర్యావరణ సమతుల్యత దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంది. పగడపు దిబ్బలు తెల్లబడటం, సముద్ర జీవుల సహజ ఆవాసాలు మారడం వంటి పరిణామాలు చోటుచేసుకోవచ్చు. అలాగే చేపల వలస మార్గాలు మారితే మత్స్య సంపదపై ఆధారపడే తీరప్రాంత ప్రజలు ఇబ్బందులు ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది. మరోవైపు 2026 మే-జులై మధ్య భారత నైరుతి తీరంలో సముద్రం లోతుల్లోని చల్లటి నీరు పైకి వచ్చే అప్వెల్లింగ్ ప్రక్రియ గతేడాదితో పోలిస్తే బలహీనంగా నమోదైంది.
సముద్రాల ఉష్ణోగ్రతలు, వాతావరణ మార్పులను ముందుగానే గుర్తించేందుకు ఇన్కాయిస్ కృత్రిమ మేధ (ఏఐ) ఆధారిత అంచనా నమూనాను అభివృద్ధి చేసింది. దీని ద్వారా ఎల్నినో, లానినా పరిస్థితులను గుర్తించేందుకు ఉపయోగించే నినో 3.4 సూచీలో వచ్చే మార్పులను విశ్లేషిస్తున్నారు. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలతో పాటు అంతర్భాగంలోని వేడి పరిస్థితులను కూడా పరిశీలిస్తూ భవిష్యత్తు పరిణామాలను అంచనా వేస్తున్నారు.
సముద్రాల్లో వేడి పెరుగుదల వల్ల చేపల ఆవాసాలు మారడం, పగడపు దిబ్బలకు నష్టం కలగడం వంటి సమస్యలు తలెత్తే అవకాశం ఉన్నందున మత్స్యకారులు అప్రమత్తంగా ఉండాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. సముద్ర పరిస్థితులకు సంబంధించిన ఇన్కాయిస్ హెచ్చరికలను ఎప్పటికప్పుడు గమనించాలని చెబుతున్నారు. మొత్తంగా 2027 నైరుతి రుతుపవనాల నాటికి లానినా ఏర్పడితే భారత్కు వర్షపాతం పరంగా అనుకూలత లభించవచ్చనే అంచనాలు ఉన్నప్పటికీ, వాస్తవ పరిస్థితులపై మరింత స్పష్టత రావడానికి రాబోయే నెలల్లో వెలువడే వాతావరణ నివేదికలు కీలకం కానున్నాయి.