Psychology: మనిషి ఎప్పుడూ ఇతరుల గురించే ఆలోచిస్తాడా? అస్సలు కాదు. కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో ఎంత మంచివాడైనా, ఎంత ఉదారంగా ఉండే వ్యక్తైనా తన ప్రయోజనాలకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇస్తాడు. సైకాలజీ ప్రకారం మనిషి స్వార్థంగా ఆలోచించే పరిస్థితులు ఏంటో చూద్దాం.
సాధారణంగా చాలామంది "స్వార్థం" అనే పదం వినగానే అది పూర్తిగా ప్రతికూల లక్షణంగా భావిస్తారు. కానీ సైకాలజీ నిపుణుల ప్రకారం ప్రతి మనిషిలో కొంతమేర స్వార్థం సహజంగానే ఉంటుంది. ఎందుకంటే మనిషి మనుగడ, భద్రత, వ్యక్తిగత అవసరాలను కాపాడుకోవాలనే సహజ ప్రవృత్తి మన మెదడులో భాగంగా ఉంటుంది. అయితే కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో ఈ స్వార్థపూరిత ఆలోచనలు మరింత బలంగా బయటపడతాయి. ఆ సందర్భాలేంటో ఇక్కడ వివరంగా తెలుసుకుందాం.
26
భవిష్యత్తుపై భయం ఉన్నప్పుడు
ఉద్యోగం పోతుందేమో, ఆర్థికంగా నష్టపోతానేమో, కుటుంబం ఇబ్బందుల్లో పడుతుందేమో అనే ఆందోళనలు పెరిగినప్పుడు మెదడు ముందుగా తన రక్షణ గురించే ఆలోచిస్తుంది. ఇలాంటి సమయంలో ఇతరుల అవసరాలను పక్కన పెట్టి, తన భద్రతకే ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం సహజ ప్రతిస్పందనగా మారుతుంది. అందుకే ఆర్థిక సంక్షోభాలు లేదా అనిశ్చిత పరిస్థితుల్లో చాలామంది తమకోసం ఎక్కువగా దాచుకోవడం, ఇతరులతో పంచుకోకపోవడం వంటివి కనిపిస్తాయి.
36
పోటీ ఎక్కువగా ఉన్న పరిస్థితుల్లో
ఉద్యోగాల్లో ప్రమోషన్, వ్యాపారంలో అవకాశాలు, చదువులో ర్యాంకులు లేదా ఆటల్లో గెలుపు కోసం పోటీ పడుతున్నప్పుడు, చాలామంది తమ విజయానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. సైకాలజీ ప్రకారం పోటీ పెరిగే కొద్దీ మెదడు "నేను గెలవాలి" అనే లక్ష్యంపై దృష్టి పెడుతుంది. ఈ కారణంగా కొన్నిసార్లు ఇతరుల భావోద్వేగాలు లేదా అవసరాలను పట్టించుకోకుండా నిర్ణయాలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
ఒకసారి నమ్మిన వ్యక్తి మోసం చేసినా, స్నేహం లేదా ప్రేమలో నిరాశ ఎదురైనా, భవిష్యత్తులో మళ్లీ అలాంటి బాధ రాకూడదనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ అవసరాలకే ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. ఇతరులను నమ్మడంలో జాగ్రత్త పడటం, తమ ప్రయోజనాల గురించి ముందుగా ఆలోచించడం ఈ దశలో సాధారణంగా కనిపించే లక్షణాలు. ఇది చాలాసార్లు స్వార్థంలా కనిపించినా, వాస్తవానికి భావోద్వేగ రక్షణ కోసం మెదడు తీసుకునే చర్యగా నిపుణులు చెబుతున్నారు.
56
తీవ్రమైన ఒత్తిడిలో ఉన్నప్పుడు
పని ఒత్తిడి, కుటుంబ బాధ్యతలు, నిద్రలేమి లేదా ఆరోగ్య సమస్యల కారణంగా మానసిక శక్తి తగ్గినప్పుడు, ఇతరుల అవసరాలను అర్థం చేసుకునే సామర్థ్యం కొంత తగ్గుతుంది. ఈ పరిస్థితిలో వ్యక్తి ముందుగా తన విశ్రాంతి, ఆరోగ్యం లేదా సమస్యల గురించే ఎక్కువగా ఆలోచిస్తాడు. అందుకే తీవ్ర ఒత్తిడిలో ఉన్న వ్యక్తులు కొన్నిసార్లు స్వార్థంగా కనిపించినా, అది పరిస్థితుల ప్రభావం కావచ్చు.
66
తగిన గుర్తింపు దక్కనప్పుడు
కుటుంబంలో, ఉద్యోగంలో లేదా సమాజంలో తాను చేస్తున్న కృషిని ఎవరూ గుర్తించడం లేదని అనిపిస్తే, ఇకపై తన గురించి తానే ఆలోచించాలనే భావన పెరుగుతుంది. దీనివల్ల ఇతరుల కోసం చేసే త్యాగాలు తగ్గి, తన సమయం, డబ్బు, శక్తిని తన కోసమే వినియోగించుకోవాలనే ఆలోచన బలపడుతుంది. మానసిక నిపుణుల ప్రకారం ప్రశంసలు, గౌరవం, గుర్తింపు వంటివి వ్యక్తి ప్రవర్తనపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపుతాయి.
సైకాలజీ నిపుణుల ప్రకారం ప్రతి స్వార్థపూరిత ప్రవర్తన చెడ్డదే అని చెప్పలేం. ఆరోగ్యం, మానసిక ప్రశాంతత, వ్యక్తిగత హద్దులు, భవిష్యత్తు భద్రత కోసం కొన్నిసార్లు మన గురించి మనం ఆలోచించడం కూడా అవసరమే. కానీ అది ఇతరులకు అన్యాయం చేసే స్థాయికి వెళ్లకూడదు.
