ఒకే దేశం, ఒకే ఎన్నికలు: గత కమిటీలు, కమిషన్లు ఏం చెప్పాయంటే..?

New Delhi: భారతదేశంలో "ఒకే దేశం, ఒకే ఎన్నికలు" అనే భావన లోక్ సభ, అన్ని రాష్ట్రాల అసెంబ్లీలకు ఎన్నికలను సమకాలీకరించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ ఎన్నికలను ఒకే రోజు లేదా నిర్దిష్ట కాలపరిమితిలో ఒకేసారి నిర్వహించాలనే ఆలోచన ఉంది. లోక్ సభ, రాష్ట్రాల అసెంబ్లీ ఎన్నికలను ఒకేసారి నిర్వహించాలనే ఆలోచనను ప్రధాని మోడీ కొన్నేళ్లుగా బలంగా ముందుకు తెచ్చారనీ, దానిని పరిశీలించాలని కోవింద్ కు ఆదేశాలు జారీ చేయడం ఎన్నికల సమీపిస్తుండటంతో ప్రభుత్వ చ‌ర్య‌ల‌ను తెలియజేస్తోంది. ఈ ఏడాది నవంబర్ లేదా డిసెంబర్ లో ఐదు రాష్ట్రాల అసెంబ్లీ ఎన్నికలు జరగనుండగా, ఆ తర్వాత 2024 మే-జూన్ లో లోక్ స‌భ‌ ఎన్నికలు జరగనున్నాయి.   

One nation, one election: వన్ నేషన్, వన్ ఎలక్షన్ అంటే దేశవ్యాప్తంగా ఒకే సారి లోక్ స‌భ‌, వివిధ రాష్ట్రాల అసెంబ్లీల‌కు ఎన్నికలు నిర్వహించడం. సెప్టెంబర్ 18 నుంచి 22 వరకు ప్రత్యేక పార్లమెంట్ సమావేశాలు నిర్వహించనున్నట్లు ప్రభుత్వం ప్రకటించిన మరుసటి రోజే 'ఒకే దేశం, ఒకే ఎన్నికలు' ఆలోచనను అన్వేషించడానికి మాజీ రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్ నేతృత్వంలో ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. ప్రత్యేక పార్లమెంటు సమావేశాల్లో ఈ కాన్సెప్ట్ ను ప్రతిపాదిస్తూ బిల్లును ప్రవేశపెట్టే అవకాశం ఉందని అధికార వర్గాలు గురువారం తెలిపాయి.

1967 వరకు ఆనవాయితీగా ఉన్న ఏకకాల ఎన్నికల ఆలోచనను ఈ బిల్లు ప్రతిపాదిస్తోంది. అయితే 1968, 1969లో కొన్ని శాసనసభలు, 1970 డిసెంబరులో లోక్ సభ రద్దయిన తర్వాత విడివిడిగా ఎన్నికలు జరిగాయి. 1983లో ఎన్నికల సంఘం వార్షిక నివేదికలో ఏకకాల ఎన్నికలకు తిరిగి వచ్చే అవకాశాలను మొదట లేవనెత్తినప్పటికీ, ఆ తర్వాత 'ఒకే దేశం, ఒకే ఎన్నికలు' అనే అంశాన్ని మూడు నివేదికల్లో పరిశీలించారు. వాటిని గ‌మ‌నిస్తే.. 

లా కమిషన్  రిపోర్టు (1999)

జస్టిస్ బీపీ జీవన్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని లా కమిషన్ 1999 మేలో తన 170వ నివేదికలో ఇలా పేర్కొంది: "ప్రతి సంవత్సరం, సీజన్ వెలుపల ఎన్నికల చక్రానికి ముగింపు పలకాలి. లోక్ సభకు, అన్ని శాసనసభలకు ఒకేసారి ఎన్నికలు ఎప్పుడు జరిగాయో మనం గుర్తుంచుకోవాలి. లోక్ సభకు, అన్ని శాసనసభలకు ఐదేళ్లకోసారి ఒకే ఎన్నికలు నిర్వహించాలనే నిబంధన ఉండాలి."

పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీ నివేదిక (2015)

పర్సనల్, పబ్లిక్ గ్రీవెన్స్, లా అండ్ జస్టిస్ స్టాండింగ్ కమిటీ 17 డిసెంబర్ 2015న 'ప్రజల సభ (లోక్ సభ), రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఏకకాలంలో ఎన్నికలు నిర్వహించే సాధ్యాసాధ్యాలు' అనే అంశంపై తన నివేదికను సమర్పించింది. అప్పట్లో ఈ కమిటీకి డాక్టర్ ఈఎం సుదర్శన నాచియప్పన్ చైర్ పర్సన్ గా ఉన్నారు. ఒకేసారి ఎన్నికలు నిర్వహించడం గ‌రించి ప‌లు అంశాల‌ను ప్ర‌స్తావిస్తూ ఖ‌ర్చుల త‌గ్గింపును వివ‌రించారు. వాటిలో.. 

• ప్రత్యేక ఎన్నికల నిర్వహణకు భారీగా ఖర్చు
• ఎన్నికల సమయంలో ఎన్నికల ప్రవర్తనా నియమావళిని విధించడం వల్ల కలిగే విధాన పక్షవాతం
• నిత్యావసర సేవల పంపిణీపై ప్రభావం
• ఎన్నికల సమయంలో మోహరించే కీలకమైన సిబ్బందిపై భారం..

లా కమిషన్ ముసాయిదా నివేదిక (2018)

ఏకకాల ఎన్నికలపై లా కమిషన్ తన ముసాయిదా నివేదికను 30 ఆగస్టు 2018న విడుదల చేసింది. ఈ నివేదికలో ఎన్నికలకు సంబంధించిన న్యాయపరమైన, రాజ్యాంగపరమైన అంశాలను పరిశీలించారు. జస్టిస్ బీఎస్ చౌహాన్ లా కమిషన్ ఛైర్ పర్సన్ గా ఉన్నారు. ప్రస్తుత రాజ్యాంగ పరిధిలో ఏకకాలంలో ఎన్నికలు నిర్వహించడం కుదరదని ముసాయిదా నివేదిక పేర్కొంది. రాజ్యాంగం, ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం 1951, లోక్ సభ, రాష్ట్రాల అసెంబ్లీల విధివిధానాలకు తగిన సవరణల ద్వారా లోక్ సభ, రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఒకే సారి ఎన్నిక‌లు నిర్వహించవచ్చు. రాజ్యాంగ సవరణలకు కనీసం 50 శాతం రాష్ట్రాలు ఆమోదం తెలపాలని కమిషన్ సూచించింది.

అయితే ఒకేసారి ఎన్నికలు నిర్వహించడం వల్ల ప్రజాధనం ఆదా అవుతుందనీ, భద్రతా దళాలు, పరిపాలనా వ్యవస్థపై భారం తగ్గుతుందని, ప్రభుత్వ విధానాలు సత్వరమే అమలయ్యేలా చూస్తామని, పాలనా యంత్రాంగం ఎన్నికల కంటే అభివృద్ధి కార్యక్రమాల్లో నిమగ్నమయ్యేలా చూడాలని ఎన్నికల సంఘం పేర్కొంది.