River : 'విజయవాడ దు:ఖధాయిని' వాగు ఏది? ఇది నదిలోనో, సముద్రంలోనో కలవకుండానే మాయం అవుతుంది, ఎలాగో తెలుసా?

ఏ నీటి ప్రవాహమైనా చివరికి నదిలోనో, సముద్రంలోనో కలవాల్సిందే. కానీ ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లోని ఓ వాగు నదిలోనో, సముద్రంలోనో కలవకుండానే మాయం అవుతుంది.. ఇంతకీ ఆ వాగు ఏదో తెలుసా?

విజయవాడ దు:ఖధాయిని ఏది?

వర్షాకాలం వచ్చిందంటే చాలు.. విజయవాడ ప్రజలను వణికించే పేరు బుడమేరు. భారీ వర్షాలు కురిసినప్పుడు ఈ వాగు ఉప్పొంగితే నగరంలోని పలు ప్రాంతాలు నీట మునిగే ప్రమాదం ఉంటుంది. అందుకే బుడమేరును ‘విజయవాడ దుఃఖదాయిని’ అని పిలుస్తారు. ముఖ్యంగా 2024 సెప్టెంబర్‌లో విజయవాడను ముంచెత్తిన వరదలు బుడమేరు గురించి మరోసారి తెలుగురాష్ట్రాల్లో చర్చ జరిగేలా చేశాయి.

అయితే ఈ బుడమేరు ఎక్కడ పుడుతుంది? ఎక్కడ ప్రవహిస్తుంది? సముద్రంలో కలవకుండా కొల్లేరు సరస్సులో ఎందుకు కలుస్తుంది? అసలు ఈ వాగు వల్ల విజయవాడకు వరద ముప్పు ఎందుకు ఏర్పడుతోంది? ఈ ఆసక్తికర విషయాలు తెలుసుకుందాం.

బుడమేరు ఎక్కడ పుడుతుంది? ఎక్కడ కలుస్తుంది?

బుడమేరు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రవహించే ఒక చిన్న నది లేదా పెద్ద వాగు. ఇది ఎన్టీఆర్ జిల్లా మైలవరం పరిసరాల్లోని కొండ ప్రాంతాల్లో పుట్టి చిన్నచిన్న వాగులు, నీటి ప్రవాహాలను కలుపుకుంటూ ముందుకు సాగుతుంది. ఎగువ ప్రాంతాల్లో కురిసే వర్షాల వల్ల వచ్చే నీరు కూడా ఇందులో చేరుతుంది. అనంతరం విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాల మీదుగా ప్రవహిస్తూ ఏలూరు వైపు వెళ్లి కొల్లేరు సరస్సులో కలుస్తుంది. ఇలా ఈ వాగు 160-170 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రవహిస్తుంది.

బుడమేరు ప్రవాహ మార్గంలో పులివాగు, భీమవాగు, లోయవాగు వంటి చిన్న నీటి ప్రవాహాలు కూడా కలుస్తాయి. అందువల్ల ఎగువ ప్రాంతాల్లో భారీ వర్షాలు కురిసినప్పుడు బుడమేరులోకి చేరే నీటి పరిమాణం ఒక్కసారిగా పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. సాధారణంగా చిన్న వాగులా కనిపించినా, భారీ వర్షాల సమయంలో మాత్రం ఇది పెద్ద వరద ప్రవాహంగా మారుతుంది... నదిని తలపిస్తుంది.

బుడమేరును విజయవాడ దుఃఖదాయిని అని ఎందుకు పిలుస్తారు?

విజయవాడకు వరద ముప్పు కలిగించే ప్రధాన కారణాల్లో బుడమేరు ఒకటి. ఎగువ ప్రాంతాల్లో భారీ వర్షాలు కురిసినప్పుడు ఈ వాగులో నీటి ప్రవాహం వేగంగా పెరుగుతుంది. ఆ నీరు విజయవాడలోని లోతట్టు ప్రాంతాలకు చేరితే ఇళ్లు, రహదారులు, వాణిజ్య సముదాయాలు నీట మునిగే ప్రమాదం ఉంటుంది.

వాగు ప్రవాహ మార్గంలో నిర్మాణాలు పెరగడం, ఆక్రమణలు, నీరు సాఫీగా వెళ్లేందుకు తగినంత సామర్థ్యం లేకపోవడం వంటి అంశాలు వరద ముప్పును పెంచుతున్నాయి. వరద నీటిని మళ్లించే కాలువల సామర్థ్యం సరిపోక సమస్య మరింత తీవ్రమవుతుంది. ఇలా బుడమేరు పొంగిపొర్లిన ప్రతిసారీ విజయవాడలోని ప్రజలు ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటుండటంతో దీనికి ‘ 'విజయవాడ దు:ఖదాయిని’ (Sorrow of Vijayawada) అనే పేరు వచ్చింది. అంటే విజయవాడను పదేపదే బాధించే వాగు అని అర్థం.

బుడమేరు నీరు కొల్లేరులో ఎందుకు కలుస్తుంది?

సాధారణంగా వాగులు నదుల్లో, నదులు సముద్రంలో కలుస్తాయని మనకు తెలుసు. కానీ ప్రతి వాగు నదిని చేరాల్సిన అవసరం లేదు. కొన్ని నదులు, వాగులు ముందుగా సరస్సులు, చిత్తడి నేలలు లేదా ఇతర జలవనరుల్లో కలుస్తాయి. వాటి నీటి ప్రవాహ మార్గం, భూభాగ వాలు, సహజ భౌగోళిక పరిస్థితులే దీనికి కారణం.

బుడమేరు విషయంలోనూ ఇదే జరుగుతుంది. ఈ వాగు నీరు విజయవాడ పరిసరాల నుంచి ముందుకు సాగి కొల్లేరు సరస్సులో కలుస్తుంది. కొల్లేరు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ముఖ్యమైన మంచినీటి సరస్సుల్లో ఒకటి. కృష్ణా, గోదావరి నదుల డెల్టాల మధ్య ఉన్న ఈ సరస్సులోకి బుడమేరుతో పాటు తమ్మిలేరు వంటి ఇతర నీటి ప్రవాహాలు కూడా చేరుతాయి.

కొల్లేరు సరస్సు వర్షపు నీటిని స్వీకరించే సహజ జలవనరుగా పనిచేస్తుంది. సరస్సులోకి చేరే నీటి పరిమాణం, బయటకు వెళ్లే నీటి ప్రవాహం, పరిసర ప్రాంతాల్లోని వర్షపాతం వంటి అంశాలపై అక్కడి నీటిమట్టం ఆధారపడి ఉంటుంది. కాబట్టి బుడమేరు నీరు కొల్లేరులో కలవడం దాని సహజ ప్రవాహ మార్గంలో భాగం.

వరదలను తగ్గించేందుకు బుడమేరు డైవర్షన్ కెనాల్

బుడమేరు వరదల నుంచి విజయవాడకు రక్షణ కల్పించేందుకు గతంలో నీటిని మళ్లించే ఏర్పాట్లు చేశారు. వెలగలేరు వద్ద రెగ్యులేటర్ నిర్మించి, అక్కడి నుంచి బుడమేరు డైవర్షన్ కెనాల్ (BDC) ద్వారా కొంత నీటిని కృష్ణా నదిలోకి మళ్లించే విధానం రూపొందించారు. ఈ కాలువ ఉద్దేశం బుడమేరులో వరద ప్రవాహాన్ని తగ్గించి, విజయవాడలో ముంపు ప్రమాదాన్ని నియంత్రించడం.

అయితే భారీ వర్షాల సమయంలో బుడమేరులోకి చేరే నీరు ఈ వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని మించితే వరద ముప్పు ఏర్పడుతుంది. మరోవైపు కృష్ణా నదిలో నీటిమట్టం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు బుడమేరు నీటిని అందులోకి మళ్లించడం కూడా కష్టమవుతుంది. అందుకే బుడమేరు వరదల సమస్యకు కేవలం ఒక కాలువ మాత్రమే శాశ్వత పరిష్కారం కాదు. వాగు ప్రవాహ మార్గాన్ని కాపాడటం, కాలువల సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, ఆక్రమణలను నియంత్రించడం, వరద నీటి నిర్వహణను మెరుగుపరచడం కూడా అవసరం.

2024లో విజయవాడను ముంచెత్తిన బుడమేరు వరదలు

2024 ఆగస్టు చివరి రోజులు, సెప్టెంబర్ మొదటి వారంలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో భారీ వర్షాలు కురిశాయి. ముఖ్యంగా ఆగస్టు 31, సెప్టెంబర్ 1 తేదీల్లో కురిసిన వర్షాలతో ఎగువ ప్రాంతాల నుంచి భారీగా వరద నీరు చేరింది. బుడమేరు ఉప్పొంగడంతో విజయవాడలోని పలు ప్రాంతాలు నీట మునిగాయి. ఇళ్లలోకి నీరు చేరడంతో ప్రజలు తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు. రహదారులు జలమయమయ్యాయి. విద్యుత్, తాగునీటి సరఫరా, రవాణా వంటి అత్యవసర సేవలకు అంతరాయం ఏర్పడింది.

ఆ సమయంలో వేలాది కుటుంబాలు సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లాల్సి వచ్చింది. బాధితులకు ఆహారం, తాగునీరు అందించడంతో పాటు సహాయక చర్యలు చేపట్టారు. వరద నీరు తగ్గిన తర్వాత కూడా ఇళ్లను శుభ్రం చేసుకోవడం, విద్యుత్, తాగునీటి సరఫరాను పునరుద్ధరించడం వంటి పనులకు సమయం పట్టింది. ఈ ఘటన బుడమేరు వరద ముప్పు ఎంత తీవ్రమైనదో మరోసారి స్పష్టం చేసింది.

అయితే విజయవాడలో వరదలు వచ్చినప్పుడు బుడమేరు పేరు ఎక్కువగా వినిపించినప్పటికీ, వరదలకు ఒకే కారణం ఉంటుందని చెప్పలేం. భారీ వర్షాలు, కృష్ణా నదిలో పెరిగిన నీటిమట్టం, వాగులు, కాలువల్లోకి చేరే వరద నీరు, నగరంలోని లోతట్టు ప్రాంతాలు వంటి అనేక అంశాలు కలిసి ముంపు తీవ్రతను ప్రభావితం చేస్తాయి.

బుడమేరు వరద ముప్పుకు శాశ్వత పరిష్కారం సాధ్యమేనా?

బుడమేరు వరద ముప్పును పూర్తిగా నివారించడం కష్టమైనప్పటికీ, సరైన ప్రణాళికతో దాని తీవ్రతను తగ్గించవచ్చు. ఇందుకోసం వాగు అసలు ప్రవాహ మార్గాన్ని పరిరక్షించడం, వరద నీటిని మళ్లించే కాలువల సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, గండ్లు పడకుండా గట్లను బలోపేతం చేయడం ముఖ్యమైన చర్యలు. 2024 వరదల తర్వాత బుడమేరు పరిధిలోని ఆక్రమణలను తొలగించడం, ప్రత్యామ్నాయ కాలువ నిర్మాణ అవకాశాలను పరిశీలించడం వంటి ప్రతిపాదనలు కూడా తెరపైకి వచ్చాయి.

చిన్న వాగే.. కానీ విజయవాడకు పెద్ద సవాల్!

బుడమేరు ఒక చిన్న వాగు మాత్రమే అయినా దాని ప్రవాహ మార్గం, నీటిని మళ్లించే వ్యవస్థ, చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల భౌగోళిక పరిస్థితులు విజయవాడ భద్రతతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ఎగువ ప్రాంతాల్లో కురిసే వర్షాల ప్రభావం దిగువ ప్రాంతాల్లో ఎంత తీవ్రంగా ఉంటుందో బుడమేరు వరదలు తెలియజేస్తున్నాయి.

మరోవైపు బుడమేరు కొల్లేరు సరస్సులో కలవడం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని సహజ జలవ్యవస్థలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. ఈ వాగు నీటి ప్రవాహాన్ని అర్థం చేసుకోవడం, దాని సహజ మార్గాన్ని కాపాడటం, వరద నీటిని సమర్థంగా నిర్వహించడం ప్రజల భద్రతకే కాకుండా వ్యవసాయం, పర్యావరణ పరిరక్షణకు కూడా అవసరం.

అందుకే బుడమేరును కేవలం విజయవాడకు వరదలు తెచ్చే వాగుగా మాత్రమే చూడకూడదు. దాని సహజ ప్రవాహానికి ఆటంకాలు లేకుండా చూడటం, శాస్త్రీయమైన వరద నిర్వహణ చర్యలు చేపట్టడం ద్వారా ‘విజయవాడ దుఃఖదాయిని’ అనే పేరుతో ముడిపడిన ముప్పును గణనీయంగా తగ్గించే అవకాశం ఉంది.